XNa startWsteczWstecz

Warsztat równości szans

Liczba godzin szkoleniowych: 16

Godzenie życia zawodowego i rodzinnego jest nierozłącznie związane z zasadą równości szans kobiet i mężczyzn. Zasada równości szans umożliwia kobietom-matkom rozwój zawodowy, a mężczyznom-ojcom budowanie bliskich relacji rodzinnych. W obydwu przypadkach równość szans należy postrzegać jako samorealizację, uwzględniającą potrzeby własne oraz rodziny. Warsztat równych szans to spotkanie, w ramach którego rodzice identyfikują i analizują stereotypy płciowe oraz odmienne konsekwencje wynikające z nich dla kobiet i mężczyzn, zwłaszcza w obszarze godzenia życia zawodowego i rodzinnego. Szczególna uwaga zwrócona jest tutaj na bariery i trudności, na jakie napotykają kobiety i mężczyźni w procesie dochodzenia do równowagi pomiędzy pracą zawodową i życiem rodzinnym.

Sesja 1. Stereotypy płciowe

Stereotypy płciowe to utarte przekonania na temat ról, zachowań, umiejętności czy talentów, które postrzegane są jako typowe i charakterystyczne dla wszystkich kobiet i wszystkich mężczyzn. Stereotypy płciowe kształtują społeczne wyobrażenia na temat tego, jaka powinna być prawdziwa kobieta i jaki powinien być prawdziwy mężczyzna. Stereotyp kobiecości odzwierciedla cechy, które kojarzone są przede wszystkim z prowadzeniem domu oraz opieką nad dziećmi. Z kolei do stereotypowego wzorca mężczyzny przypisywane są cechy i umiejętności pożądane w sferze publicznej, w tym w pracy zawodowej. Celem niniejszej sesji jest identyfikacja stereotypów płciowych oraz refleksja na temat ich wpływu na życie zawodowe i prywatne rodziców biorących udział w warsztacie.

Nazwa ćwiczenia: Ja i stereotyp

Cele ćwiczenia:

  • refleksja na temat udziału stereotypów płciowych w procesie socjalizacji i wychowywania dziewcząt/kobiet oraz chłopców/mężczyzn,
  • wskazanie negatywnych konsekwencji wynikających dla kobiet i mężczyzn ze stereotypów płciowych.

Czas: 60 minut.

Materiały szkoleniowe: flipchart, kartki do flipchartu, kolorowe flamastry, czyste kartki formatu A4.

Organizacja przestrzeni: organizacja sali umożliwiająca pracę indywidualną, organizacja sali umożliwiająca pracę w parach, w ramach pracy na forum krzesła ustawione w kręgu.

Metody pracy: praca indywidualna, praca w parach, praca na forum.

Instrukcja:

Krok 1: Zapytaj osoby uczestniczące o cechy, umiejętności, talenty oraz predyspozycje, które stereotypowo przypisywane są kobietom i mężczyznom. Na kartce do flipchartu wypisuj przykłady podawane przez grupę. Ważne, aby przykłady dotyczące kobiet i kobiecości były wypisywane z jednej strony kartki, zaś mężczyzn i męskości – z drugiej.

Krok 2: Rozdaj uczestniczkom/uczestnikom czyste kartki formatu A4. Poproś, aby wypisały/wypisali na nich wszystkie stereotypy, które zostały odnotowane przez ciebie na flipcharcie. Zaproś do pracy indywidualnej, zachęcając uczestniczki/uczestników do oceny w skali od 0 do 10, w jakim zakresie wpisują się w poszczególne stereotypy dotyczące kobiet i kobiecości oraz mężczyzn i męskości.

Krok 3: Zaproś do pracy w parach w celu przedstawienia wyników swojej pracy indywidualnej. Zachęć do podawania konkretnych przykładów czy sytuacji, potwierdzających posiadanie lub nieposiadanie określonej cechy czy umiejętności wpisującej się w poszczególne stereotypy.

Krok 4: Zaproś osoby uczestniczące, aby usiadły w kręgu.

Pytania do omówienia ćwiczenia:

  • Czy jako kobiety lub mężczyźni w pełni wpisujecie się w stereotyp przypisywany do waszej płci?
  • Czy są jakieś cechy, umiejętności, talenty czy predyspozycje stereotypowo przypisywane do waszej płci, z którymi się identyfikujecie?
  • Z jakimi emocjami czy odczuciami się to wiąże?
  • Czy są jakieś cechy, umiejętności, talenty czy predyspozycje stereotypowo przypisywane do waszej płci, z którymi się nie identyfikujecie?
  • Z jakimi emocjami czy odczuciami się to wiąże?
  • Jaką rolę pełnią w naszym codziennym życiu stereotypy płciowe?
  • Z czym dla was wiąże się życie w zgodzie ze stereotypem? Podajcie przykłady.
  • Z czym dla was wiąże się życie w opozycji do stereotypu? Podajcie przykłady.
  • Jakie wnioski nasuwają się wam jeszcze po tym doświadczeniu?

Podsumowanie ćwiczenia:

W ramach podsumowania ćwiczenia wprowadź definicję stereotypów płciowych. Stereotypy płciowe to zbiorowe przekonania dotyczące cech, zachowań, umiejętności, talentów, predyspozycji czy wreszcie ról społecznych charakterystycznych dla kobiet oraz mężczyzn. Stereotypy te można określić mianem uproszczonego opisu prawdziwej kobiety i prawdziwego mężczyzny. Co ważne, stereotypy te wykluczają możliwość posiadania przez kobiety czy mężczyzn cech stereotypowo przypisywanej drugiej płci.

Wskazówki dla trenerki/trenera:

W przypadku zgłaszania przez uczestniczki/uczestników szkolenia uwagi, że stereotypy odzwierciedlają ich naturalne cechy czy umiejętności, zachęć do zastanowienia się, czy na pewno każda kobieta i każdy mężczyzna się w nie wpisuje. Zwróć uwagę, że krytyczne spojrzenie na stereotypy płciowe nie oznacza negatywnego oceniania osób, które posiadają cechy czy umiejętności wpisujące się w stereotyp, ale wskazanie, że niesprawiedliwe i krzywdzące jest samo generalizowanie (wszystkie kobiety są…, wszyscy mężczyźni są…) oraz kształtowanie oczekiwań społecznych wobec wszystkich kobiet i wszystkich mężczyzn. Podejście takie nie sprzyja rozwojowi indywidualnych umiejętności czy talentów poszczególnych kobiet czy mężczyzn, nie daje im też możliwości pełnej samorealizacji życiowej.

Sesja 2. Płeć społeczno-kulturowa

Celem niniejszej sesji jest bliższe przyjrzenie się procesowi internalizacji stereotypów płciowych, które przekazywane są w procesie wychowania i socjalizacji. W ramach sesji rodzice poznają pojęcie płci społeczno-kulturowej, która ma zasadniczy wpływ na role przyjmowane przez kobiety i mężczyzn w poszczególnych obszarach życia codziennego oraz na ich wybory życiowe, zwłaszcza w obszarze pracy zawodowej i życia rodzinnego.

Nazwa ćwiczenia: Kolaż1

Cele ćwiczenia:

  • refleksja na temat procesu kształtowania się płci społeczno-kulturowej,
  • refleksja na temat wpływu płci społeczno-kulturowej na życie kobiet i mężczyzn.

Czas: 120 minut.

Materiały szkoleniowe: flipchart, kartki do flipchartu, kolorowe flamastry.

Organizacja przestrzeni: organizacja sali umożliwiająca pracę w małych zespołach, w ramach pracy na forum krzesła ustawione w kręgu.

Metody pracy: praca w małych zespołach, praca na forum.

Instrukcja:

Krok 1: Podziel osoby uczestniczące na 4- lub 5-osobowe zespoły. Jeśli masz na sali szkoleniowej grupę zróżnicowaną płciowo, zadbaj o to, aby zespoły składały się z osób tej samej płci. Jeśli na sali szkoleniowej nie masz równomiernej czy porównywalnej reprezentacji obydwu płci, zapytaj, czy któraś z osób uczestniczących ma rodzeństwo przeciwnej płci. Osoby takie mogą – w ramach niniejszego ćwiczenia – reprezentować płeć przeciwną do swojej.

Krok 2: Rozdaj zespołom kartki do flipchartu oraz kolorowe flamastry. Zespół składający się z kobiet lub reprezentujący kobiety poproś, aby na kartce przedstawił wizerunek prawdziwej kobiety. Na wizerunek ten składać się mogą przekazy: zapamiętane z okresu dzieciństwa i dorastania czy identyfikowane na obecnym etapie życia. Przekazy te mogą pochodzić zarówno od rodziny, najbliższego otoczenia, jak i ze środków masowego przekazu czy kultury masowej. Podkreśl, że na przekazy te mogą składać się nakazy i zakazy w sferze zachowań, wyglądu oraz posiadania określonych cech czy umiejętności. Zespołowi składającemu się z mężczyzn lub reprezentującemu mężczyzn przekaż analogiczną instrukcję, prosząc jednak o przedstawienie wizerunku prawdziwego mężczyzny.

Krok 3: Poproś każdy z zespołów o zaprezentowanie na forum wyników swojej pracy. Nie omawiaj jeszcze prezentowanych treści. Pozwól jednak osobom uczestniczącym na zadawanie pytań osobom prezentującym.

Pytania do omówienia ćwiczenia:

  • Jakie przekazy słyszałyście jako dziewczynki/słyszeliście jako chłopcy?
  • Od kogo je słyszałyście/słyszeliście?
  • Jakie przekazy słyszycie teraz jako dorosłe kobiety/dorośli mężczyźni?
  • Od kogo je słyszycie?
  • Jakie konsekwencje waszym zdaniem wynikają z tych przekazów dla dziewcząt i kobiet?
  • Jakie konsekwencje waszym zdaniem wynikają z tych przekazów dla chłopców i mężczyzn?
  • Jakie są konsekwencje dla dziewcząt i kobiet w przypadku niestosowania się do przekazów?
  • Jakie są konsekwencje dla chłopców i mężczyzn w przypadku niestosowania się do tych przekazów?
  • Czy waszym zdaniem przekazy te mają wpływ na sposób godzenia życia zawodowego i rodzinnego przez kobiety i mężczyzn? W jaki sposób?

Podsumowanie ćwiczenia:

W ramach podsumowania ćwiczenia wprowadź definicję płci biologicznej i płci społeczno-kulturowej. Płeć biologiczna dotyczy biologicznych różnic pomiędzy kobietami a mężczyznami, wynikających przede wszystkim z funkcji prokreacyjnych człowieka. Z kolei płeć społeczno-kulturowa nie wynika z natury czy biologii, ale jest nabywana w procesie socjalizacji i wychowania. Jest to zestaw cech przypisywanych kobietom i mężczyznom, które w konsekwencji wpływają na ich wygląd, sposób ubierania się kobiet i mężczyzn, ich zachowania, zainteresowania czy wreszcie ich wybory edukacyjne oraz wybory zawodowe. Płeć społeczno-kulturowa ma zatem silne oddziaływanie na każdy obszar życia codziennego każdego człowieka. Podkreśl zarazem, że jest ona pozornie użyteczna, sprawiając wrażenie prostych wytycznych, jak żyć, będąc kobietą czy mężczyzną. W rzeczywistości ma charakter ograniczający, ponieważ nie daje możliwości samorealizacji w oparciu o swoje indywidualne cechy. Każdej z płci proponuje dość ograniczone wybory w sferze zawodowej czy prywatnej.

Wskazówki dla trenerki/trenera:

W ramach ćwiczenia możesz bazować na przekazach ze sfery publicznej: prasy, reklam telewizyjnych, seriali itp. Ważne jednak, abyś zachęcała/zachęcał również osoby uczestniczące do odpamiętywania tego, co słyszały od swojego najbliższego otoczenia (na przykład: rodziców, rodzeństwa, dalszej rodziny, nauczycielek/nauczycieli) w okresie dzieciństwa, dorastania lub już jako dorosłe osoby. Tym samym ćwiczenie to będzie mieć bardziej osobisty charakter. Podejście takie ogranicza zarazem ryzyko nadmiernej generalizacji i upraszczania.

  1. Kulturowa tożsamość płci. Podręcznik dla trenerów, pod red. A. Dzierzgowskiej, P. Skrzypczaka, Amnesty International, Warszawa 2005, s. 38.

Sesja 3. Podział obowiązków domowych

Płeć społeczno-kulturowa ma kluczowy wpływ na aktywność kobiet i mężczyzn w różnych obszarach życia codziennego. W znaczącym stopniu kształtuje poziom zaangażowania kobiet i mężczyzn w obszar obowiązków domowych oraz opieki nad dziećmi. Obowiązki te nie pozostają z kolei bez wpływu na poziom ich aktywności zawodowej oraz szanse związane z kreowaniem ścieżki rozwoju zawodowego. Niniejsza sesja daje możliwość bliższego przyjrzenia się temu, jak wygląda relacja pomiędzy podziałem obowiązków domowych a pracą zawodową kobiet i mężczyzn.

Nazwa ćwiczenia: Dzień z życia1

Cele ćwiczenia:

  • identyfikacja barier stojących na przeszkodzie do podjęcia i utrzymania pracy przez kobiety i mężczyzn,
  • refleksja na temat wpływu podziału obowiązków domowych na aktywność zawodową kobiet i mężczyzn,
  • refleksja na temat tego, w jakim stopniu opieka nad dzieckiem/dziećmi wpływa na aktywność zawodową kobiet i mężczyzn.

Efekty ćwiczenia: osoby uczestniczące uświadomią sobie, w jaki sposób relacje rodzinne mają bezpośredni wpływ na ich życie zawodowe oraz rozwój zawodowy.

Czas: 120 minut.

Materiały szkoleniowe: flipchart, kartki do flipchartu, kolorowe flamastry, materiał trenerski Dzień z życia.

Organizacja przestrzeni: przestrzeń do pracy w małych zespołach, w ramach pracy na forum krzesła ustawione w kręgu.

Metody pracy: praca w małych zespołach, analiza przypadków, praca na forum.

Instrukcja:

Krok 1: Zanim przystąpisz do podzielenia osób uczestniczących na mniejsze zespoły, zapytaj uczestniczki/uczestników szkolenia, jak definiują pojęcie praca. Na kartce do flipchartu zapisz określenia i skojarzenia podawane przez osoby uczestniczące. Kartkę tę zawieś na ścianie, informując, że powrócisz do tych zapisów w dalszej części ćwiczenia.

Krok 2: Podziel osoby uczestniczące na mniejsze, 3- lub 4-osobowe zespoły. Każdemu z zespołów przekaż dużą kartkę do flipchartu i kolorowe flamastry. Każdy z zespołów poproś, aby narysował pionową kreskę, dzieląc kartkę na dwie równe części. Na każdej z tych części należy narysować jak największe koło. Koło to odzwierciedlać ma 24-godzinny zegar. Oznacza to, że tarcza zegara nie powinna być tradycyjnie podzielona na 12, ale na 24 części.

Krok 3: Każdemu z zespołów rozdaj po jednej historii z materiału trenerskiego Dzień z życia. Poproś zespoły, aby na przygotowanych zegarach przedstawiły przeciętny dzień kobiety i mężczyzny, bohaterów wylosowanej historii. Zwróć uwagę, aby zespoły ujęły na swych zegarach wszystkie czynności dnia codziennego (na przykład: robienie zakupów, sprzątanie, gotowanie), przypisując je do konkretnych osób. Podkreśl, że zegary te mają dość wiernie odzwierciedlać rzeczywistość. Nie powinny być zatem przejaskrawione, ale pokazywać realia dość typowe dla naszego kontekstu kulturowego.

Krok 4: Jeśli zespoły skończyły rozrysowywanie swoich zegarów, poproś, aby zaznaczyły na nich te części dnia, które wpisują się w opracowaną wcześniej przez grupę definicję pracy.

Krok 5: Zaproś poszczególne zespoły do zaprezentowania na forum wyników swojej pracy. Każdy zespół, zanim przystąpi do prezentacji, powinien przeczytać pozostałym osobom uczestniczącym wylosowaną historię. Po przedstawieniu przez każdy zespół swoich zegarów zachęcaj pozostałe osoby uczestniczące do zadawania pytań oraz dzielenia się swoimi refleksjami.

Pytania do omówienia ćwiczenia:

  • Jakie są wasze przemyślenia po prezentacji waszych zegarów?
  • Które czynności zaznaczone zostały przez was na zegarach jako praca? Dlaczego?
  • Jak wygląda zazwyczaj podział obowiązków związanych z prowadzeniem domu i opieką nad dziećmi?
  • Komu łatwiej jest szukać pracy – kobiecie czy mężczyźnie? Dlaczego?
  • Komu łatwiej jest utrzymać pracę – kobiecie czy mężczyźnie? Dlaczego?
  • Na jakie trudności i bariery natrafiają kobiety decydujące się na połączenie aktywności zawodowej i opieki nad osobą zależną?
  • Na jakie trudności i bariery natrafiają mężczyźni decydujący się na połączenie aktywności zawodowej i opieki nad osobą zależną?
  • Czego powinny dotyczyć zmiany w zakresie podziału obowiązków domowych i opieki nad dziećmi, aby kobiety i mężczyźni mieli porównywalne szanse na satysfakcjonujące życie zawodowe i rodzinne?

Podsumowanie ćwiczenia:

Podsumuj ćwiczenie, podkreślając, że podział obowiązków domowych ma bezpośrednie przełożenie na poziom aktywności zawodowej kobiet i mężczyzn. Usystematyzuj wiedzę osób uczestniczących na temat różnych trudności i barier stojących na przeszkodzie do osiągnięcia równowagi w obszarze godzenia życia zawodowego i rodzinnego przez kobiety i mężczyzn. Szczególną uwagę zwróć na to, że kobiety będące matkami zazwyczaj napotykają na odmienne trudności i bariery związane z powrotem na rynek pracy oraz w obszarze rozwoju zawodowego niż mężczyźni będący ojcami.

Wskazówki dla trenera/trenerki:

Sposób omawiania ćwiczenia zależeć będzie od wyników pracy zespołów. Zawsze jednak urealnione zegary potwierdzają nierówny podział obowiązków domowych oraz tych związanych z opieką nad dziećmi. Zespoły mogą jednakże przedstawiać skrajnie trudne przypadki bądź wyidealizowane sytuacje. Dopytaj wówczas zespół, dlaczego zdecydował się na takie zobrazowanie swojej historii. Często powodem takiego działania są konkretne historie z najbliższego otoczenia albo potrzeba zespołu do przedstawienia bardziej sprawiedliwego rozwiązania, które w porównywalnym zakresie angażuje kobietę i mężczyznę w obowiązki domowe.

  1. Kulturowa tożsamość płci. Podręcznik dla trenerów, pod red. A. Dzierzgowskiej, P. Skrzypczaka, Amnesty International, Warszawa 2005, s. 39-41

Sesja 4. Dyskryminacja na rynku pracy uwarunkowana płcią

Stereotypy płciowe są niebezpieczne, ponieważ przyczyniają się do kształtowania zjawiska dyskryminacji ze względu na płeć. Obszarem, w którym odnotowuje się najwięcej praktyk dyskryminacyjnych, jest rynek pracy. Ze względu na swój stereotypowy wizerunek kobiety mają mniejsze szanse na zatrudnienie, awans czy wynagrodzenie odpowiadające ich kompetencjom, kwalifikacjom i doświadczeniu zawodowemu. Mężczyźni z kolei częściej doświadczać mogą dyskryminacji poprzez stawianie im przez pracodawców wygórowanych oczekiwań odnośnie dyspozycyjności, elastyczności i pracy po godzinach. Rodzice uczestniczący w spotkaniu powinni więc zdobyć podstawową wiedzę odnośnie praw, jakie im przysługują na rynku pracy.

Nazwa ćwiczenia: Dyskryminacja na rynku pracy

Cele ćwiczenia:

  • zdobycie wiedzy na temat zjawisk dyskryminacyjnych występujących na rynku pracy uwarunkowanych płcią,
  • zdobycie świadomości odnośnie tego, że różne praktyki dyskryminacyjne występujące na rynku pracy w różnym stopniu dotykają kobiet i mężczyzn,
  • refleksja na temat rozwiązań, które sprzyjać mogą eliminacji praktyk dyskryminacyjnych na rynku pracy.

Efekty ćwiczenia: osoby uczestniczące zdobędą wiedzę odnośnie praktyk dyskryminacyjnych na rynku pracy, które bezpośrednio wynikają z płci.

Czas: 120 minut.

Materiały szkoleniowe: flipchart, kartki do flipchartu, kolorowe flamastry, materiał trenerski Dyskryminacja na rynku pracy, materiał trenerski Przykłady dyskryminacji.

Organizacja przestrzeni: przestrzeń do pracy w małych zespołach, w ramach pracy na forum krzesła ustawione w kręgu.

Metody pracy: praca w małych zespołach, praca na forum.

Instrukcja:

Krok 1: Wyjaśnij pojęcia segregacji poziomej i segregacji pionowej oraz przedstaw tzw. szklane zjawiska, czyli zjawiska składające się na segregację pionową: szklany sufit, szklane ściany, szklane ruchome schody, lepką podłogę. Pomocny w tym zakresie będzie materiał trenerski Dyskryminacja na rynku pracy.

Krok 2: Podziel osoby uczestniczące na mniejsze, 3- lub 4-osobowe zespoły. Każdemu z zespołów rozdaj wydrukowane definicje przedstawianych przez ciebie pojęć (materiał trenerski Dyskryminacja na rynku pracy). Dodatkowo, każdemu z zespołów przekaż jedną z historii z materiału trenerskiego Przykłady dyskryminacji. Pamiętaj o przekazaniu samych przykładów, bez nazw zjawisk dyskryminacyjnych, których dotyczą. Poproś zespoły o przypisanie swojej historii do określonego zjawiska dyskryminacyjnego.

Krok 3: Poproś zespoły o odczytanie na forum wyników swojej pracy. Sprawdź, czy poprawnie przypisały historie do zjawisk dyskryminacyjnych.

Krok 4: Dyskryminacja może wynikać z bardzo różnych czynników: osobistych, instytucjonalnych czy systemowych. Poproś zespoły, aby zastanowiły się, jakie czynniki kształtują oraz podtrzymują zjawisko dyskryminacji z ich historii. Zachęć zespoły do wypisania tych czynników na kartkach do flipchartu.

Krok 5: Zaproś zespoły do zaprezentowania na forum wyników swojej pracy. Po prezentacjach wszystkich zespołów zachęć do dyskusji na temat czynników, które przyczyniają się do kształtowania i podtrzymywania dyskryminacji ze względu na płeć:

  • Jakie czynniki przyczyniać się mogą do kształtowania zjawiska dyskryminacji ze względu na płeć?
  • Jakie czynniki mogą dodatkowo przyczyniać się do podtrzymywania tego zjawiska?
  • Które z nich były przez was najczęściej wskazywane?
  • Które z tych czynników są najtrudniejsze do eliminacji? Dlaczego?
  • Które z tych czynników są relatywnie łatwe do eliminacji? Dlaczego?

Krok 6: Zachęć osoby uczestniczące do ponownej pracy w zespołach. Ich zadaniem jest wypracowanie propozycji konkretnych rozwiązań lub rekomendacji, w wyniku których możliwe będzie ograniczenie albo wyeliminowanie omawianego wcześniej przez zespół zjawiska dyskryminacji. Propozycje te mogą być wypracowywane wedle poniższego szablonu: co? (co się musi wydarzyć?), kto? (kto powinien być zaangażowany w to rozwiązanie?), dlaczego? (jakie jest uzasadnienie dla tego rozwiązania?), jak? (w jaki sposób należy doprowadzić do wdrożenia tego rozwiązania?).

Krok 7: Zaproś poszczególne zespoły do podzielenia się na forum wynikami swoich prac.

Pytania do omówienia ćwiczenia:

  • Czy uważacie, że łatwo można wyeliminować z rynku pracy dyskryminację ze względu na płeć? Dlaczego?
  • Co waszym zdaniem stanowi tutaj największą trudność?
  • Co waszym zdaniem jest relatywnie łatwe do eliminacji?
  • Jakie widzicie czynniki, które mogą oddziaływać pozytywnie na proces eliminacji dyskryminacji z rynku pracy?
  • Kto ponosi odpowiedzialność za eliminację dyskryminacji uwarunkowanej płcią na rynku pracy? Dlaczego?
  • Dlaczego należy podejmować działania ukierunkowane na eliminację dyskryminacji uwarunkowanej płcią na rynku pracy?
  • W jaki sposób należy wprowadzać tę zmianę?
  • Co powinno składać się na pierwsze kroki w tym obszarze?

Podsumowanie ćwiczenia:

Podsumuj ćwiczenie, zwracając uwagę na to, że eliminacja dyskryminacji jest możliwa, o ile zarówno kobiety, jak i mężczyźni zaangażują się w proces zmian, także zmian w zakresie eliminacji stereotypowych wzorców. Zmiana ta powinna przebiegać równolegle na poziomie systemowym (na przykład: zmiany prawne, działania wyrównawcze realizowane w ramach programów i projektów, kampanie społeczne realizowane przez rząd), jak i indywidualnym (na przykład: zmiana postaw, przejmowanie inicjatywy przez kobiety i mężczyzn, reagowanie na praktyki dyskryminacyjne). Warto tutaj dodatkowo przygotować miniwykład, który w sposób bardziej opisowy, poparty także konkretnymi liczbami przedstawi skalę zjawiska dyskryminacji uwarunkowanej płcią. Prezentowane dane powinny odnosić się przede wszystkim do sytuacji rodziców na rynku pracy.

Wskazówki dla trenerki/trenera:

Zespoły w ramach swojej pracy mogą w różny sposób kreować propozycje rozwiązań. Niektóre z nich mogą skupić się wyłącznie na tych rozwiązaniach, które mają charakter systemowy, inne – na zmianie w postawach pracodawców, kolejne – na zmianie postaw samych rodziców, zwłaszcza kobiet. Ważne, abyś w ramach omawiania ćwiczenia zwracała/zwracał uwagę na wszystkie z wyżej wymienionych aspektów, podkreślając zarazem złożoność zjawiska dyskryminacji i czynników, które je kształtują. Stąd też kompleksowe i skuteczne rozwiązania powinny odnosić się do wszystkich z ww. obszarów.

Sesja 5. Partnerskie relacje w związku

Pogodzenie życia zawodowego i rodzinnego zależy od licznych czynników. Wskazuje się tutaj często na otwartość środowiska pracodawców na elastyczne rozwiązania w miejscu pracy czy też większą dostępność placówek opiekuńczych. Jednocześnie pomija się zazwyczaj relacje w rodzinie. Relacje te odgrywają zarazem niebagatelną rolę w życiu zawodowym kobiet i mężczyzn oraz wpływają na to, w jaki sposób godzą one/oni obowiązki zawodowe i rodzicielskie.

Nazwa ćwiczenia: Modele związków

Cele ćwiczenia:

  • prezentacja różnych modeli związków,
  • refleksja na temat wad i zalet poszczególnych modeli związków,
  • refleksja na temat trudności związanych z budowaniem partnerskich relacji w związku.

Efekty ćwiczenia: osoby uczestniczące uświadomią sobie, w jaki sposób relacje rodzinne mają bezpośredni wpływ na ich życie zawodowe oraz rozwój zawodowy.

Czas: 120 minut.

Materiały szkoleniowe: flipchart, papier do flipchartu, kolorowe flamastry, materiał trenerski Modele związków.

Organizacja przestrzeni: przestrzeń do pracy w małych zespołach, w ramach pracy na forum krzesła ustawione w kręgu.

Metody pracy: praca w małych zespołach, praca na forum.

Instrukcja:

Krok 1: W pierwszej kolejności dokonaj krótkiej, wręcz hasłowej prezentacji różnych rodzajów modeli związków. Najczęściej wyróżnia się cztery podstawowe typy: model tradycyjny, model mieszany, model partnerski oraz model odwrócony. Model tradycyjny to wzorzec, według którego mężczyzna jest aktywny zawodowo, zaś kobieta rezygnuje z pracy zawodowej na rzecz prowadzenia domu oraz wychowywania dzieci. Model mieszany to rozwiązanie, w ramach którego obydwoje partnerzy/małżonkowie pracują, obowiązki domowe są jednak wyłączną domeną kobiety. Model partnerski to układ, w którym kobieta i mężczyzna podejmują pracę zawodową, dzieląc się sprawiedliwie pracami domowymi oraz obowiązkami związanymi z opieką i wychowywaniem dzieci. Ostatni model – tzw. odwrócony – to model, w którym to kobieta utrzymuje rodzinę, zaś mężczyzna przejmuje na siebie wszystkie obowiązki związane z prowadzeniem domu i opieką nad dziećmi.

Krok 2: Podziel osoby uczestniczące na 4 zespoły. Każdemu z zespołów przekaż kartkę do flipchartu oraz kolorowe flamastry. Każdy z zespołów ma dokonać analizy wylosowanego modelu. W ramach analizy poszczególnych modeli zespoły wypisują zalety i korzyści wynikające z danego modelu oraz jego wady i koszty z nim związane. Zwróć tutaj uwagę, że zalety i wady powinny być rozpatrywane z różnych perspektyw. Każdy z zespołów powinien zatem przedstawić zalety/korzyści oraz wady/koszty z perspektywy: partnera/męża, partnerki/żony, dzieci. Podejście takie sprzyja pełnej oraz dość obiektywnej analizie poszczególnych modeli związków.

Krok 3: Każdy z zespołów prezentuje na forum wyniki swojej pracy.

Pytania do omówienia ćwiczenia:

  • Jakie są wasze pierwsze refleksje związane z tym ćwiczeniem?
  • Czy coś was zaskoczyło podczas prezentacji zalet i wad poszczególnych modeli?
  • Który z modeli wydaje się wam najbardziej atrakcyjny pod względem możliwości godzenia pracy zawodowej i życia rodzinnego? Dlaczego?
  • Który z tych modeli jest najłatwiejszy do wprowadzenia/realizacji? Dlaczego?
  • Który z tych modeli jest najtrudniejszy do wprowadzenia/realizacji? Dlaczego?
  • Który z modeli chciałybyście/chcielibyście realizować? Dlaczego?
  • Jakie widzicie trudności/bariery związane z realizacją pożądanego przez was modelu?
  • Co musiałoby się wydarzyć, abyście funkcjonowały/funkcjonowali w pożądanym przez was modelu?

Podsumowanie ćwiczenia:

W ramach podsumowania przedstaw, jakie modele są preferowane oraz faktycznie realizowane w Polsce. W tym celu skorzystaj z materiału trenerskiego Preferowane i realizowane modele związku. Na koniec przypomnij różnorodność przesłanek, jakimi mogą się kierować poszczególne osoby w wyborze konkretnego modelu. Zwróć uwagę na to, że celem ćwiczenia nie jest wartościowanie poszczególnych modeli i wskazywanie tych, które są złe czy dobre, ale przyjrzenie się im pod kątem tego, w jakim stopniu umożliwiają – kobiecie oraz mężczyźnie – możliwość samorealizacji zarówno na polu zawodowym, jak i rodzinnym. Podkreślaj, że wybór modelu powinien zależeć od osób będących w związku. Ważne, aby wybór ten był w pełni świadomy i dobrowolny. W przeciwnym razie stać się może przyczyną braku spełnienia w jakimś obszarze, frustracji czy wreszcie złych relacji w związku.

Wskazówki dla trenerki/trenera:

Podział osób uczestniczących na 4 zespoły umożliwia analizę wszystkich modeli: tradycyjnego, mieszanego, partnerskiego oraz odwróconego. W przypadku jednak, gdy masz mało liczną grupę szkoleniową, możesz zrezygnować z analizy modelu odwróconego, ponieważ jest on relatywnie rzadko stosowany w Polsce.

Literatura:

  1. Edukacja antydyskryminacyjna. Podręcznik trenerski, pod red. M. Branki, D. Cieślikowskiej, Stowarzyszenie Willa Decjusza, Kraków 2010.
  2. Kulturowa tożsamość płci. Podręcznik dla trenerów, pod red. A. Dzierzgowskiej, P. Skrzypczaka, Amnesty International, Warszawa 2005.
  3. Przegląd realizacji Pekińskiej Platformy Działania: kobiety i gospodarka. Godzenie pracy z życiem rodzinnym jako warunek równego uczestnictwa w rynku pracy, Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn, Luksemburg 2011.
  4. Równowaga praca–życie–rodzina, pod red. C. Sadowskiej-Snarskiej, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Białymstoku, Białystok 2008.
  5. Sochańska-Kawiecka M., Kołakowska-Seroczyńska Z, Morysińska A., Badanie ilościowe i jakościowe pracodawców i pracobiorców w ramach projektu systemowego: Godzenie ról rodzinnych i zawodowych kobiet i mężczyzn, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa 2009.
  6. www.rownetraktowanie.gov.pl.
  7. www.rownosc.info.