XNa startWsteczWstecz

Warsztat pracy nad stereotypami

Liczba godzin szkoleniowych: 16

Warsztat pracy nad stereotypami to spotkanie poświęcone stereotypom oraz wynikających z nich uprzedzeniom oraz praktykom dyskryminacyjnym, zwłaszcza na rynku pracy. Rodzice biorący udział w warsztacie mają możliwość identyfikacji tych stereotypów, które mają w stosunku do innych osób, a także tych, przez pryzmat których sami są postrzegani. Dodatkowo, mają możliwość bliższego przyjrzenia się temu, w jaki sposób sami przekazują w procesie wychowania własne stereotypy i uprzedzenia swoim dzieciom. W ramach warsztatu rodzice poznają zagadnienia związane z dyskryminacją na rynku pracy. Dzięki temu nabywają wiedzę i umiejętności z zakresu identyfikacji praktyk dyskryminacyjnych w miejscu pracy, zastanawiając się zarazem nad możliwymi sposobami reagowania na nie.

Sesja 1. Tożsamość

Tożsamość to coś, co odróżnia każdego człowieka od innych osób. W skrócie mianem tożsamości można określić zespół cech psychologicznych, cech fizycznych, uczuć, zainteresowań, upodobań, wspomnień, sądów oraz wyobrażeń, które składają się na niepowtarzalność danej jednostki (tożsamość osobista). Z drugiej strony na tożsamość można spojrzeć również jako na coś, co tworzy poczucie identyfikacji i przynależności do różnych grup społecznych (tożsamość społeczna). Świadomość tego, co składa się na tożsamość osobistą oraz tożsamość społeczną, to ważny element szkoleń adresowanych do rodziców. Pozwala poznać wartości, które są ważne dla rodziców oraz które przekazują – świadomie lub nieświadomie – swoim dzieciom w procesie wychowania. Jest to zarazem pierwszy krok do pracy nad swoim rozwojem osobistym, sprowadzający się do weryfikacji przez rodziców ich stereotypów i uprzedzeń, które mają wobec innych osób, oraz stereotypów i uprzedzeń, których sami doświadczają.

Nazwa ćwiczenia: Fragmenty mojej tożsamości1

Cele ćwiczenia:

  • refleksja na temat tego, co składa się na własną tożsamość osobistą oraz tożsamość społeczną,
  • zyskanie świadomości na temat własnej identyfikacji z różnymi grupami społecznymi oraz postrzegania samej/samego siebie przez pryzmat tej identyfikacji.

Czas: 60 minut.

Materiały szkoleniowe:

Organizacja przestrzeni: organizacja sali umożliwiająca pracę indywidualną, organizacja sali umożliwiająca pracę w trójkach, w ramach pracy na forum krzesła ustawione w kręgu.

Metody pracy: praca indywidualna, praca w trójkach, praca na forum.

Instrukcja:

Krok 1: Rozdaj osobom uczestniczącym materiał trenerski Fragmenty mojej tożsamości. Poproś, aby w górnej części kartki wpisały swoje imię. Poproś uczestniczki/uczestników o zastanowienie się nad tym, do jakich grup społecznych należą. Nazwy tych grup powinny zostać wpisane w poszczególne części koła. Zwróć uwagę, że mogą być to zarówno grupy, z którymi osoby uczestniczące chętnie się utożsamiają, jak i te, z którymi się nie utożsamiają, ale do których są często przypisywane.

Krok 2: Poproś osoby uczestniczące, aby dobrały się w trójki. Zachęć trójki do podzielenia się tym, co zostało przez uczestniczki/uczestników wpisane w poszczególne części koła.

Krok 3: Poproś osoby uczestniczące, aby usiadły w kręgu.

Pytania do omówienia ćwiczenia:

  • Czy wpisując w koło grupy, częściej wskazywałyście/wskazywaliście te grupy, z którymi się identyfikujecie, z przynależności do których jesteście dumne/dumni, czy też takie, do których jesteście przypisywane/przypisywani przez innych?
  • Co wpływa/kształtuje waszą tożsamość?
  • W jakim zakresie macie możliwość jej kształtowania, co zaś jest poza waszym wpływem?
  • Kiedy zależy wam na tym, aby być identyfikowaną/identyfikowanym z jakąś grupą?
  • Kiedy nie chcecie być identyfikowane/identyfikowani z jakąś grupą?
  • Czy rozmawiając w trójkach, szukałyście/szukaliście w pierwszej kolejności podobieństw czy różnic występujących między wami?
  • Co waszym zdaniem dawało wam podkreślanie podobieństw?
  • Co waszym zdaniem dawało wam podkreślanie różnic między wami?

Podsumowanie ćwiczenia:

W ramach podsumowania ćwiczenia zwróć uwagę uczestniczek/uczestników na to, że są pewne obszary tożsamości, na które mają – większy lub mniejszy – wpływ. Wpływ ten dotyczy przede wszystkim tożsamości instytucjonalnej, która zazwyczaj związana jest z obszarem aktywności społecznej i zawodowej. Przykładowo, każda osoba ma dość znaczący wpływ na to, gdzie pracuje, w jakim charakterze, na jaką część etatu itp. W obszarze oddziaływań uczestniczek/uczestników szkolenia są również obszary tzw. tożsamości wtórnej, na którą składają się m.in.: miejsce ich zamieszkania, posiadana narodowość, wyznawana religia, posiadane wykształcenie, posiadany status społeczny czy stan cywilny. Tożsamość wtórna może być kształtowana przez każdego człowieka, niemniej jednak nie zawsze jest to proste. Trudności z tym związane wynikają m.in. z: wartości wdrożonych w procesie socjalizacji, sytuacji społeczno-ekonomicznej rodziny czy wreszcie zakresu wsparcia systemowego oferowanego przez państwo. Ostatni obszar tożsamości – tzw. tożsamość pierwotna – to obszar, na który ludzie nie mają wpływu. Tożsamość pierwotna dotyczy cech, z którymi każda osoba się rodzi (na przykład: płeć, orientacja seksualna, rasa, pochodzenie etniczne, niepełnosprawność) lub na których nabycie nie ma wpływu (ma przykład: niepełnosprawność, wiek).

Wskazówki dla trenerki/trenera:

Osoby uczestniczące – oprócz tożsamości związanej z rolą rodzica – mają różne tożsamości, które mogą mieć ogromny wpływ na proces wypracowywania rozwiązań sprzyjających godzeniu życia zawodowego i rodzinnego. Identyfikacja i bliższe przyjrzenie się różnym obszarom własnej tożsamości jest jednak możliwe, o ile zapewnisz w grupie poczucie bezpieczeństwa oraz zaufania. W ramach zapewnienia komfortu pracy, zachęć osoby uczestniczące, aby same dobrały się w trójki. Zazwyczaj uczestniczki/uczestniczy wybierają do pracy w trójkach osoby, z którymi lepiej się znają i w których obecności czują się pewniej i bezpieczniej.

  1. Böhm J. i in., Antydyskryminacja. Pakiet edukacyjny, tłum. D. Grzemny, Centralny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, Warszawa 2005, s. 49-52.

Sesja 2. Stereotypy i uprzedzenia

Sesja ta umożliwia bliższe przyjrzenie się mechanizmowi kształtowania się stereotypów i uprzedzeń w stosunku do różnych grup społecznych. Rodzice mają możliwość identyfikacji stereotypów, które mają w stosunku do innych osób, a także tych, przez pryzmat których sami są postrzegani. Dodatkowo, sesja sprzyja bliższemu przyjrzeniu się, w jaki sposób rodzice przekazują własne stereotypy i uprzedzenia swoim dzieciom.

Nazwa ćwiczenia: Świat według mediów

Cele ćwiczenia:

  • refleksja na temat tego, w jaki sposób różne grupy społeczne są przedstawiane w środkach masowego przekazu,
  • refleksja odnośnie konsekwencji wynikających z uproszczonych przekazów medialnych,
  • identyfikacja najpowszechniejszych stereotypów.

Efekty ćwiczenia: osoby uczestniczące dokonają identyfikacji tych grup społecznych, które zazwyczaj są przedstawiane w sposób stereotypowy. Poznają również pojęcia: stereotyp i uprzedzenie.

Czas: 90 minut.

Materiały szkoleniowe: flipchart, kartki do flipchartu, kolorowe flamastry, kolorowe gazety, czasopisma i magazyny (zarówno te, które adresowane są do kobiet, jak i do mężczyzn), nożyczki, kleje.

Organizacja przestrzeni: organizacja sali umożliwiająca pracę w małych zespołach, w ramach pracy na forum krzesła ustawione w kręgu.

Metody pracy: praca w małych zespołach, praca na forum.

Instrukcja:

Krok 1: Podziel osoby uczestniczące na 3- lub 4-osobowe zespoły. Każdemu z zespołów przekaż komplet kolorowych gazet, czasopism i magazynów, kolorowe flamastry, nożyczki oraz kleje. Zadbaj o to, aby każdy z zespołów miał prasę, która jest adresowana zarówno do kobiet, jak i do mężczyzn.

Krok 2: Przekaż uczestniczkom/uczestnikom, że na potrzeby niniejszego ćwiczenia stają się przybyszkami/przybyszami z innej planety. Ich zadaniem jest przygotowanie raportu na temat życia na dziwnej planecie zwanej Ziemią, na której właśnie wylądowały/wylądowali. Ponieważ nie znają dobrze języka, którym posługują się osoby zamieszkujące tę planetę, swój raport mają opracować na podstawie zdobytych źródeł, tj. kolorowych czasopism i gazet. Mają bazować na najczęściej pojawiających się obrazach/przekazach. Raport – opracowany na kartce do flipchartu – powinien odpowiadać na następujące pytania:

  • Kto tworzy społeczeństwo?
  • Kto rządzi?
  • Kto pracuje?
  • Kto zajmuje się domem?
  • Kto i jak spędza wolny czas?

Powyższe pytania wypisz na kartce do flipchartu i umieść w miejscu widocznym dla wszystkich zespołów.

Krok 3: Zachęć zespoły do zaprezentowania na forum wyników swojej pracy.

Pytania do omówienia ćwiczenia:

  • Co widzicie?
  • Jaki przekaz płynie z waszych raportów?
  • Czy wasze raporty odzwierciedlają rzeczywistość?
  • Jakie grupy społeczne są najczęściej przedstawiane w prasie?
  • W jaki sposób są one przedstawiane?
  • Jakich grup zabrakło w waszych raportach?
  • Dlaczego waszym zdaniem nie udało się wam znaleźć ich podobizn lub zdjęć w prasie?
  • Czy inne środki masowego przekazu w podobny sposób przedstawiają rzeczywistość?
  • W jaki sposób środki masowego przekazu mają wpływ na nasze codzienne życie?

Podsumowanie ćwiczenia:

Zamykając omawianie ćwiczenia, zwróć uwagę na to, że środki masowego przekazu zazwyczaj bazują na uproszczonych schematach poznawczych, dokonując nieuzasadnionych generalizacji czy uproszczeń. W ten sposób kształtują obraz świata, który jednak znacząco odbiega od otaczającej nas rzeczywistości. Przypomnij, że rzeczywistość ta jest bardziej złożona, ponieważ społeczeństwo składa się także z grup społecznych, które albo nie są w ogóle przedstawiane w środkach masowego przekazu albo przedstawiane są w sposób jednorodny, uproszczony (na przykład: rodzina w trudnej sytuacji ekonomicznej = patologia, osoba starsza = osoba niezaradna życiowo). Wprowadź tutaj pojęcie stereotypu, odwołując się do przykładów przedstawionych na kartkach do flipchartu przez poszczególne zespoły. Przypomnij, że stereotypy są uproszczonymi przekonaniami na temat otaczającej rzeczywistości. Na ich podstawie przypisywany jest zestaw określonych cech, umiejętności, predyspozycji czy talentów – bądź ich brak – konkretnym grupom społecznym. Te przekonania nie są tworzone na podstawie osobistego doświadczenia, ale na fałszywej wiedzy, utartych przekonaniach oraz tradycji.

Wskazówki dla trenerki/trenera:

W ramach podsumowania ćwiczenia możesz zaprezentować także materiały filmowe, potwierdzające istnienie stereotypowych przekazów w telewizji. Bardzo pomocne mogą okazać się tutaj reklamy telewizyjne, które zazwyczaj bazują na bardzo schematycznym, stereotypowym przekazie. Propozycje różnych reklam możesz znaleźć na www.youtube.pl.

Nazwa ćwiczenia: Arka Noego

Cel ćwiczenia:

  • identyfikacja własnych stereotypów i uprzedzeń związanych z różnymi grupami społecznymi.

Efekty ćwiczenia: osoby uczestniczące uświadomią sobie własne stereotypy i uprzedzenia w stosunku do różnych grup społecznych.

Czas: 60 minut.

Materiały szkoleniowe: opaski na głowę zrobione z kartek papieru.

Organizacja przestrzeni: krzesła ustawione w kręgu.

Metody pracy: praca na forum.

Instrukcja:

Krok 1: Zachęć osoby uczestniczące, aby zasiadły w dość ciasnym kręgu.

Krok 2: Przekaż uczestniczkom/uczestnikom, że na potrzeby ćwiczenia wcielą się w inne osoby. Uprzedź, że każdej osobie nałożysz na głowę opaskę zrobioną z papieru, na której będzie napisana nazwa grupy, której dana osoba stanie się przedstawicielką/przedstawicielem na potrzeby ćwiczenia. Na każdej opasce umieść nazwę innej grupy społecznej, zawodów lub kategorii osób. Korzystaj zwłaszcza z tych grup, zawodów lub kategorii, które w naszym społeczeństwie mocno obciążone są stereotypami (na przykład: dziecko, osoba starsza, samotna matka, lesbijka, blondynka, osoba niewidoma, Romka, muzułmanin, katolik, ateistka, urzędniczka, polityk).

Poinformuj osoby uczestniczące, że zbliża się ogromna powódź. Mają możliwość ocalić ludzkość, decydując, kto wsiądzie do legendarnej Arki Noego. Liczba miejsc na łodzi jest jednak ograniczona – tylko połowa osób może znaleźć schronienie. Uczestniczki/uczestnicy mają wspólnie zadecydować, kto może wsiąść na łódź, uzasadniając także swój wybór. Bazować mają na stereotypowych opiniach.

Krok 3: Zachęć uczestniczki/uczestników do odgadnięcia, kogo odgrywali/odgrywały. Poproś o uzasadnienie swej decyzji.

Krok 4: Poleć osobom uczestniczącym, aby ściągnęły z głowy opaski. Na środku kręgu ustaw kosz na śmieci, do którego mogą wrzucać swoje opaski. Pamiętaj, że to bardzo istotny krok całego ćwiczenia, umożliwia osobom uczestniczącym pełne wyjście z pełnionej roli.

Pytania do omówienia ćwiczenia:

  • Czy łatwo było wam przypomnieć sobie stereotypowe opinie dotyczące poszczególnych grup, zawodów czy kategorii osób?
  • Skąd czerpałyście/czerpaliście tę wiedzę?
  • Jak się czułyście/czuliście, gdy odmawiano wam prawa do schronienia na łodzi?
  • Jakie były wasze strategie na przekonanie pozostałych osób, że powinniście być zabrane/zabrani na łódź?
  • Czy coś stanowiło dla was szczególną trudność w tym ćwiczeniu?
  • Co waszym zdaniem mogą czuć osoby, które na co dzień są postrzegane przez pryzmat stereotypów?
  • Czy ta zabawa ma jakieś odniesienie do rzeczywistości? Jakie?

Podsumowanie ćwiczenia:

Zwróć uwagę uczestniczek/uczestników na to, że stereotypy wiążą się z konkretnymi konsekwencjami. Pomimo tego, że są one tylko obiegowymi opiniami na temat różnych grup społecznych, nie pozostają bez wpływu na kształt relacji społecznych. Przyczyniają się bowiem do kształtowania uprzedzeń, czyli wrogiej postawy wobec osób należących do określonej grupy. Uprzedzenia składają się z różnych komponentów: poznawczego (przypisywanie grupie negatywnych cech w oparciu o powszechnie znane stereotypy), emocjonalnego (negatywne emocje ukierunkowane na osoby należące do nielubianej lub negatywnie postrzeganej grupy) oraz behawioralnego (demonstrowanie negatywnych odczuć i przekonań poprzez zachowanie).

Wskazówki dla trenerki/trenera:

  • Zakładając opaski na głowę, zadbaj o to, aby osoby uczestniczące reprezentowały grupy, zawody lub kategorie, do których nie należą na co dzień.

Nazwa ćwiczenia: Konsekwencje stereotypów i uprzedzeń

Cel ćwiczenia:

  • refleksja odnośnie wpływu stereotypów i uprzedzeń na sytuację różnych grup społecznych.

Efekty ćwiczenia: osoby uczestniczące uświadomią sobie, w jaki sposób stereotypy i uprzedzenia wpływają na życie osób należących do różnych grup społecznych.

Czas: 90 minut.

Materiały szkoleniowe: flipchart, kartki do flipchartu, kolorowe flamastry, taśma malarska.

Organizacja przestrzeni: organizacja sali umożliwiająca pracę w małych zespołach, w ramach pracy na forum krzesła ustawione w kręgu.

Metody pracy: praca w małych zespołach, praca na forum.

Instrukcja:

Krok 1: Podziel osoby uczestniczące na kilka zespołów. Ważne, aby liczba zespołów była parzysta.

Krok 2: Zapytaj osoby uczestniczące, jakie grupy społeczne są ich zdaniem szczególnie mocno obciążone stereotypami oraz które w związku z tym doświadczają uprzedzeń (na przykład: osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami, samotne matki, osoby bezrobotne, osoby homoseksualne).

Krok 3: Poproś, aby zespoły dobrały się w pary (czyli praca wspólna dwóch zespołów). Zespoły wspólnie mają zadecydować, jaką grupę społeczną chcą wybrać na potrzeby niniejszego ćwiczenia, aby przyjrzeć się bliżej zjawisku stereotypizacji w stosunku do niej.

Krok 4: Zespoły, które wybrały tę samą grupę społeczną, mają się podzielić zadaniami. Jeden z zespołów ma przygotować listę przyczyn (tj. czynników, zjawisk, sytuacji, zwyczajów), które kształtują stereotypy na temat wybranej grupy, z kolei drugi zespół – listę konsekwencji (tj. zjawisk, sytuacji, zwyczajów), które wynikają ze stereotypów. Zespoły pracują oddzielnie, nie dzieląc się wynikami swojej pracy.

Krok 5: Zachęć zespoły, aby podzieliły się wynikami swojej pracy. Wspólnie mają się zastanowić, czy stereotypy są przyczyną czy też konsekwencją obserwowanych w życiu codziennym zjawisk, sytuacji czy zwyczajów w odniesieniu do wybranej przez siebie grupy społecznej.

Krok 6: Zaproś osoby uczestniczące, aby zasiadły w kręgu.

Pytania do omówienia ćwiczenia:

  • Co widzicie?
  • Jaki wpływ mają stereotypy na grupy, nad którymi pracowałyście/pracowaliście?
  • Jakie konsekwencje wynikają ze stereotypów?
  • W jaki sposób stereotypy te wpływają na odbiór osób należących do wskazanej przez was grupy przez resztę społeczeństwa?
  • W jaki sposób stereotypy te wpływają na postrzeganie samej/samego siebie przez osoby należące do wskazanej przez was grupy?
  • W jaki sposób grupy obciążone stereotypem mogą zmienić swój wizerunek?
  • W jakich warunkach jest to relatywnie łatwe, a w jakich trudne?
  • W jaki sposób osoby, które nie należą do danej grupy, mogą przyczynić się do eliminacji tego stereotypu?
  • W jakich warunkach jest to relatywnie łatwe, a w jakich trudne?

Podsumowanie ćwiczenia:

Ćwiczenie to sprzyja bliższemu przyjrzeniu się różnym czynnikom, które z jednej strony wpływają na kształtowanie się stereotypów, z drugiej zaś są konsekwencją stereotypowego obrazu różnych grup społecznych. Bardzo często to, co jest wskazywane jako przyczyna, jest w rzeczywistości konsekwencją stereotypowego wizerunku. Wspólnie z osobami uczestniczącymi zastanów się, w jaki sposób można skutecznie wyeliminować stereotypy z życia społecznego.

Wskazówki dla trenerki/trenera:

Prosząc zespoły o wybór określonej grupy społecznej, zachęcaj do tego, aby wybór ten dotyczył grupy, która jest obecna/dostrzegalna w naszym kraju. W przeciwnym razie jest ryzyko, że zespół pracować będzie na zbyt abstrakcyjnym przykładzie, nie umiejąc odnieść analizowanej grupy do konkretnych sytuacji czy zdarzeń.

Sesja 3. Dyskryminacja na rynku pracy

Sesja poświęcona jest zjawisku dyskryminacji w obszarze rynku pracy. Rodzice poznają podstawowe pojęcia związane z dyskryminacją, dzięki czemu będą w stanie skutecznie zidentyfikować i nazwać różne sytuacje nierównego traktowania w przypadku ich wystąpienia. Sesja poświęcona jest więc nabyciu wiedzy z zakresu praw przysługujących rodzicom w obszarze rynku pracy.

Nazwa ćwiczenia: Dyskryminacja na rynku pracy

Cel ćwiczenia:

  • identyfikacja i analiza różnych praktyk dyskryminacyjnych w obszarze rynku pracy.

Efekty ćwiczenia: osoby uczestniczące poznają podstawowe pojęcia związane z dyskryminacją na rynku pracy oraz nauczą się identyfikować zjawiska o charakterze dyskryminacyjnym.

Czas: 120 minut.

Materiały szkoleniowe: flipchart, kartki do flipchartu, kolorowe flamastry, materiał trenerski Dyskryminacja na rynku pracy, materiał trenerski Przykłady nierównego traktowania.

Organizacja przestrzeni: organizacja sali umożliwiająca pracę w trójkach, w ramach pracy na forum krzesła ustawione w kręgu.

Metody pracy: miniwykład, praca w trójkach, praca na forum.

Instrukcja:

Krok 1: Zaprezentuj miniwykład na temat nierównego traktowania na rynku pracy. Na wprowadzenie do tego zagadnienia powinny składać się podstawowe pojęcia: dyskryminacji bezpośredniej, dyskryminacji pośredniej, molestowania, molestowania seksualnego. Dodatkowo przedstaw, czym jest mobbing, zaznaczając jednak, że nie jest on formą dyskryminacji. Pomocny będzie tutaj dla ciebie materiał trenerski Nierówne traktowanie na rynku pracy.

Krok 2: Zaproś osoby uczestniczące do pracy w trójkach. Każdej z trójek rozdaj pocięty materiał trenerski Przykłady nierównego traktowania. Zachęć do zastanowienia się, które z przedstawionych przykładów składają się na nierówne traktowanie w miejscu pracy. W przypadku zidentyfikowania przypadku nierównego traktowania, poproś o przypisanie do niego jednego z pojęć prezentowanych przez ciebie w ramach miniwykładu.

Krok 3: Zaproś trójki do podzielenia się na forum wynikami swojej pracy.

Krok 4: Zapytaj, czy któraś/któryś z uczestniczek/uczestników doświadczyła/doświadczył nierównego traktowania na rynku pracy. W przypadku przedstawienia swoich osobistych doświadczeń przez osoby uczestniczące, sprawdź, czy są w stanie przypisać przedstawianą historię do konkretnego rodzaju dyskryminacji.

Pytania do omówienia ćwiczenia:

  • Jak określiłybyście/określilibyście różnicę pomiędzy dyskryminacją bezpośrednią a pośrednią?
  • Czy przychodzą wam do głowy jakieś inne przykłady dyskryminacji bezpośredniej?
  • Czy przychodzą wam do głowy jakieś inne przykłady dyskryminacji pośredniej?
  • Jak określiłybyście/określilibyście różnicę pomiędzy dyskryminacją a molestowaniem?
  • Czy przychodzą wam do głowy jakieś inne przykłady molestowania?
  • Czy przychodzą wam do głowy jakieś inne przykłady molestowania seksualnego?
  • Jak określiłybyście/określilibyście różnicę pomiędzy molestowaniem a mobbingiem?
  • Czy przychodzą wam do głowy jakieś inne przykłady mobbingu?

Podsumowanie ćwiczenia:

W ramach omawiania ćwiczenia zwróć uwagę, czy osoby uczestniczące potrafią rozróżnić poszczególne pojęcia składające się na nierówne traktowanie w miejscu pracy. Jeżeli zauważysz, że mają z tym problem – ponownie wyjaśnij kwestie, które są niejasne czy budzą wątpliwości. Zachęcaj do podawania innych przykładów nierównego traktowania w miejscu pracy. Weryfikuj na bieżąco, czy podawany przykład faktycznie przedstawia sytuację, w której doszło do złamania przepisów w rozumieniu Kodeksu pracy.

Wskazówki dla trenerki/trenera:

W przypadku gdy osoba uczestnicząca przedstawia osobisty przykład nierównego traktowania w miejscu pracy, zadbaj o to, aby mogła opowiedzieć swoją historię. Nie pozostaw jej także bez informacji zwrotnej (od siebie albo od grupy).

Sesja 4. Reagowanie na dyskryminację

Świadomość istnienia praktyk dyskryminacyjnych i wiedza na ten temat to pierwszy krok do przeciwdziałania temu zjawisku, niemniej jednak aktywne reagowanie na obserwowane w najbliższym otoczeniu praktyki dyskryminacyjne okazuje się nie lada wyzwaniem. Chęci zareagowania niejednokrotnie towarzyszy obawa przed ośmieszeniem, zarzutem o wyolbrzymianie problemu czy postawieniem się w centrum zainteresowania. Stąd też odpowiedzialność za reakcję na konkretną sytuację dyskryminacyjną przerzucana jest na innych świadków wydarzenia. Reagowanie na praktyki dyskryminacyjne to umiejętność, którą – jak każdą inną – można wykształcić pracą warsztatową. Z tego też względu warto, aby rodzice, oprócz przygotowania teoretycznego, nabyli praktyczną zdolność reagowania na sytuacje, które naruszają ich własne prawa lub prawa innych osób.

Nazwa ćwiczenie: Reagowanie na dyskryminację

Cel ćwiczenia:

  • wypracowanie pomysłów na reagowanie na różne sytuacje nierównego traktowania na rynku pracy.

Efekty ćwiczenia: osoby uczestniczące zdobędą wiedzę umożliwiającą im podejmowanie inicjatywy w ramach reagowania na sytuacje nierównego traktowania na rynku pracy.

Czas: 60 minut.

Materiały szkoleniowe: flipchart, kartki do flipchartu, kolorowe flamastry.

Organizacja przestrzeni: organizacja sali umożliwiająca pracę w małych zespołach, w ramach pracy na forum krzesła ustawione w kręgu.

Metody pracy: praca w małych zespołach, praca na forum.

Instrukcja:

Krok 1: Podziel osoby uczestniczące na mniejsze zespoły. Zachęć do podzielenia się w tych zespołach swoimi osobistymi doświadczeniami związanymi z nierównym traktowaniem na rynku pracy. Doświadczenia te mogą dotyczyć zarówno sytuacji, gdy osoba uczestnicząca doświadczyła nierównego traktowania, jak i takich, w których była świadkiem takiej sytuacji. Zachęć do tego, aby w ramach przestawiania tych sytuacji pamiętać o opisaniu reakcji lub zachowania osoby doświadczającej nierównego traktowania, reakcji czy zachowania osoby dopuszczającej się nierównego traktowania oraz reakcji lub zachowania innych osób, które uczestniczyły czy były świadkami tej sytuacji.

Krok 2: Zachęć osoby uczestniczące do tego, aby w ramach pracy w zespołach zastanowiły się nad tym, w jaki sposób można było zareagować na sytuacje nierównego traktowania, które były przez nie przedstawiane. Poproś o zapisanie na kartkach do flipchartu możliwych sposobów reakcji.

Krok 3: Zachęć zespoły do podzielenia się na forum wynikami swojej pracy.

Pytania do omówienia ćwiczenia:

  • Jakie sposoby reagowania były przez was najczęściej wskazywane? Dlaczego?
  • Jakie sposoby reagowania uważacie za najskuteczniejsze? Dlaczego?
  • W jakich warunkach mogą się sprawdzić te sposoby reagowania?
  • Jakie sposoby reagowania uważacie za najmniej skuteczne? Dlaczego?
  • W jakich warunkach mogą się sprawdzić te sposoby reagowania?
  • Jak oceniacie poziom poczucia bezpieczeństwa w poszczególnych sposobach reagowania?
  • Jak oceniacie poziom pewności siebie w poszczególnych sposobach reagowania?
  • Czy łatwiej jest wam reagować na sytuację nierównego traktowania, której doświadczacie same/sami czy w przypadku, kiedy doświadcza jej inna osoba? Dlaczego?
  • Który sposób reagowania jest dla was najatrakcyjniejszy? Dlaczego?

Podsumowanie ćwiczenia:

Zwróć uwagę na to, że istnieje szeroki wachlarz sposobów reagowania na nierówne traktowanie w miejscu pracy: od ironii czy żartu, aż po podjęcie konkretnych kroków prawnych. Osoba reagująca powinna ocenić daną sytuację, łącznie z tym, z jakim zagrożeniem oraz skutkami się ona wiąże (na przykład dla osoby doświadczającej nierównego traktowania oraz dla osoby będącej świadkiem danej sytuacji). Osoba reagująca powinna mieć także jasność celu, który chce osiągnąć: zdecydowane zareagowanie, zwrócenie uwagi na problem, zachęcenie do refleksji itp.

Wskazówki dla trenerki/trenera:

W przypadku gdy osoby uczestniczące chcą dzielić się na forum swoimi osobistymi doświadczeniami związanymi z nierównym traktowaniem na rynku pracy, wykorzystaj przedstawiane historie, zachęcając osoby uczestniczące do generowania pomysłów na reagowanie. Celem ćwiczenia nie jest jednak dzielenie się na forum przez wszystkie osoby uczestniczące tego typu doświadczeniami.

Nazwa ćwiczenia: Odgrywanie scenek

Cel ćwiczenia:

  • przećwiczenie sposobów reagowania na różne sytuacje dyskryminacyjne.

Efekty ćwiczenia: osoby uczestniczące zdobędą wiedzę w zakresie reagowania na różne sytuacje dyskryminacyjne.

Czas: 120 minut.

Materiały szkoleniowe: flipchart, kartki do flipchartu, kolorowe flamastry.

Organizacja przestrzeni: organizacja sali umożliwiająca pracę w małych zespołach, w ramach pracy na forum krzesła ustawione w kręgu.

Metody pracy: praca w małych zespołach, praca na forum.

Instrukcja:

Krok 1: Poproś osoby uczestniczące, aby dobrały się w zespoły, w takim samym składzie, jak pracowały w ćwiczeniu Reagowanie na dyskryminację. Zespoły mają wybrać jedną sytuację dotyczącą nierównego traktowania, w odniesieniu do której chcą odegrać scenkę związaną z reagowaniem na dyskryminację.

Krok 3: Zachęć zespoły do tego, aby zastanowiły się nad tym, jaki sposób reagowania na wybraną sytuację uważają za najbardziej zasadny. Poproś je, aby zastanowiły się, w jaki sposób mogą go zaprezentować grupie poprzez odegranie scenki. Zachęć zespoły do przygotowania scenariusza takiej scenki.

Krok 4: Zachęć poszczególne zespoły do odegrania scenki na forum. Przed odegraniem scenki poproś każdy zespół o przedstawienie kontekstu sytuacji. Poproś o wskazanie, w jakich rolach występują poszczególne osoby. Po każdej scence omów ją, bazując na pytaniach do omówienia ćwiczenia.

Pytania do omówienia ćwiczenia:

  • Do czego sprowadzała się wasza strategia reagowania na nierówność w miejscu pracy?

Pytania do uczestniczek/uczestników odgrywających rolę osoby doświadczającej nierównego traktowania:

  • Jak się czułaś/czułeś jako osoba doświadczająca nierównego traktowania?
  • W jaki sposób reagowałaś/reagowałeś?
  • Z czym to się dla ciebie wiązało?
  • Jaki był twój cel w tej sytuacji?
  • Czy uważasz, że go osiągnęłaś/osiągnąłeś?
  • Czy jest coś, co byś zmieniła/zmienił w swoim sposobie reagowania? Dlaczego?

Pytania do uczestniczek/uczestników odgrywających rolę osoby dopuszczającej się nierównego traktowania:

  • Jak się czułaś/czułeś jako osoba dopuszczająca się nierównego traktowania?
  • W jaki sposób zachowywałaś/zachowywałeś się?
  • Z czym to się dla ciebie wiązało?
  • Jaki był twój cel w tej sytuacji?
  • Czy uważasz, że go osiągnęłaś/osiągnąłeś?
  • Czy jest coś, co byś zmieniła/zmienił w swoim sposobie reagowania? Dlaczego?

Pytania do uczestniczek/uczestników odgrywających rolę świadka sytuacji nierównego traktowania (jeśli dotyczy):

  • Jak się czułaś/czułeś jako świadek nierównego traktowania?
  • Czy reagowałaś/reagowałeś w tej sytuacji? W jaki sposób?
  • Z czym to się dla ciebie wiązało?
  • Jaki był twój cel w tej sytuacji?
  • Czy uważasz, że go osiągnęłaś/osiągnąłeś?
  • Czy jest coś, co byś zmieniła/zmienił w swoim sposobie reagowania? Dlaczego?

Pytania do uczestniczek/uczestników obserwujących odgrywaną scenkę:

  • Co czułyście/czuliście jako osoby obserwujące scenkę?
  • W jaki sposób reagowały osoby zaangażowane w scenkę?
  • Czy jest coś, co byście zmieniły/zmienili w tym sposobie reagowania? Dlaczego?

Podsumowanie ćwiczenia:

Po omówieniu scenki zapytaj osoby biorące w niej udział, czy chcą ją odegrać jeszcze raz, uwzględniając swoje własne przemyślenia czy rekomendacje grupy. W takim przypadku zadbaj o to, aby ponownie omówić scenkę, skupiając się na wprowadzonych modyfikacjach. Po każdej z odegranych scenek zapytaj uczestniczkę/uczestnika, co wydaje się jej/mu ciekawe/interesujące w przedstawionym sposobie reagowania, z czego mogłaby/mógłby skorzystać w przyszłości.

Wskazówki dla trenerki/trenera:

Pamiętaj o tym, że nie wszystkie osoby czują się komfortowo czy bezpiecznie, odgrywając scenki. Jeśli zauważysz opór w grupie, zapytaj, z czym się wiąże i jakie warunki muszą być spełnione, aby osoby uczestniczące chciały wziąć udział w tym ćwiczeniu. Jeśli jednak widzisz, że uczestniczki/uczestnicy nie są zainteresowani odgrywaniem scenek, zachęć zespoły do tego, aby opracowały scenariusz scenki, bez odgrywania go na forum.