XNa startWsteczWstecz

Indywidualny plan godzenia

Ta część umożliwia zapoznanie się z zasadniczym narzędziem usługi coachingu godzenia życia zawodowego i rodzinnego – Indywidualnym Planem Godzenia. Opis narzędzia wyjaśnia, czym jest to narzędzie, jak można z nim pracować, do kogo jest skierowane. Z instrukcji dowiesz się, jak pracować z rodzicem przy pomocy Indywidualnego Planu Godzenia, jakich ćwiczeń użyć, jaką wiedzę pozyskać, aby praca coachingowa była efektywna. W ostatnim rozdziale masz możliwość pobrania formularza zarówno w formie umożliwiającej wypełnianie na komputerze, jak i w formie do wydruku.

Opis narzędzia Indywidualny Plan Godzenia Życia Zawodowego i Rodzinnego

Jolanta Nosal

1. Co to jest Indywidualny Plan Godzenia Życia Zawodowego i Rodzinnego?

Indywidualny Plan Godzenia Życia Zawodowego i Rodzinnego (IPG) to proces coachingowy oraz narzędzie w postaci formularza porządkującego wypracowane w toku procesu rezultaty. Celem Indywidualnego Planu Godzenia jest udzielenie pracującym i niepracującym rodzicom wsparcia w procesie poszukiwania punktów równowagi pomiędzy życiem zawodowym i rodzinnym oraz w opracowaniu planu działania w zakresie godzenia życia zawodowego i rodzinnego.

2. Przyczyny opracowania narzędzia

Decyzja o zastosowaniu metodologii coachingowej w opracowaniu Indywidualnego Planu Godzenia Życia Zawodowego i Rodzinnego wynika z doświadczeń wyniesionych z realizacji projektów społecznych Stowarzyszenia Doradców Europejskich PLinEU Centrum Aktywizacji Rodziców i Praca przyjazna rodzicom. Pokazały one, że punkt równowagi jest indywidualny dla każdej osoby i ulega zmianie w czasie. Znalezienie równowagi w dużej mierze wynika ze znajomości własnych specyficznych potrzeb i oczekiwań oraz potrzeb i oczekiwań organizacji, w której dana osoba jest lub chciałaby być zatrudniona.

3. Jak wykorzystywać narzędzie zgodnie z założeniami metodologii coachingowej?

Metodologia i narzędzia coachingowe mają uniwersalne zastosowanie do różnych cech, preferencji i sytuacji życiowej rodziców, zarówno niepracujących, jak i pracujących (płeć, wiek, wykształcenie, miejsce zamieszkania, liczba i wiek dzieci, stan zdrowia członków rodziny, sytuacja zawodowa, cele zawodowe, wyznawane wartości itp.). Narzędzia te są formą procesu proponowanego przez specjalistę lub specjalistkę coachingu godzenia życia zawodowego i rodzinnego, natomiast ekspertem lub ekspertką od definiowania sytuacji, wartości, celów i opracowywania indywidualnej strategii w zakresie godzenia pełnionych ról jest rodzic. Rolą specjalisty lub specjalistki coachingu godzenia życia zawodowego i rodzinnego jest utrzymanie kierunku w poszukiwaniu rozwiązań oraz zachęcanie do ich weryfikowania z realiami rynku pracy (zawody, stanowiska, organizacje i ich polityka w zakresie godzenia życia zawodowego i rodzinnego, tendencje na rynku pracy).

IPG oparty jest na następujących założeniach:

  • Ekspertem/ekspertką w zakresie poszukiwania punktu równowagi pomiędzy życiem zawodowym i rodzinnym oraz autorem lub autorką rozwiązań jest klient lub klientka.
  • Doradca zawodowy, doradczyni zawodowa lub pracownik/pracownica działu personalnego występujący w roli specjalisty/specjalistki coachingu godzenia życia zawodowego i rodzinnego wspiera rodzica, stosując zaproponowane w ramach IPG narzędzia coachingowe. Rola specjalisty/specjalistki polega na nadawaniu struktury i utrzymaniu kierunku, nie zaś na ingerencji w treść procesu (w niektórych przypadkach specjalista może nawet nie wiedzieć, nad czym dokładnie pracuje aktualnie rodzic) – formularz IPG wypełnia lub prowadzi rodzic we współpracy ze specjalistą/specjalistką coachingu godzenia życia zawodowego i rodzinnego.
  • W przypadku osób zatrudnionych konieczna jest weryfikacja własnych potrzeb i oczekiwań z potrzebami, oczekiwaniami i możliwościami organizacji, w której dana osoba aktualnie pracuje. W przypadku osób niepracujących weryfikacja dotyczy potencjalnych, branych pod uwagę podczas szukania pracy, stanowisk i pracodawców.
  • W niektórych sytuacjach narzędzie IPG może okazać się niewystarczającą formą wsparcia – rola specjalisty/specjalistki coachingu godzenia życia zawodowego i rodzinnego będzie wówczas polegać na pomocy rodzicowi w zdefiniowaniu potrzebnego rodzaju wsparcia oraz instytucji lub eksperta/ekspertki mogącego takiego wsparcia udzielić.

4. Do kogo jest adresowane narzędzie?

Indywidualny Plan Godzenia Życia Zawodowego i Rodzinnego to narzędzie adresowane do rodziców, którzy poszukują równowagi pomiędzy życiem zawodowym i rodzinnym.

Utrzymywanie równowagi życiowej jest procesem stałym, wymagającym ciągłej uwagi. Jednak niektóre sytuacje życiowe mogą powodować potrzebę poświęcenia szczególnej uwagi temu zagadnieniu. Mogą to być sytuacje przeciążenia spowodowanego godzeniem różnych ról życiowych lub związane z oczekiwaną istotną zmianą, np. pojawieniem się pierwszego lub kolejnego dziecka w rodzinie, awansem rodzica i zmianą jego funkcjonowania w rodzinie, podjęciem pracy przez rodzica dotąd nieaktywnego zawodowo, koniecznością lub chęcią podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez rodzica czy koniecznością sprawowania samodzielnej opieki nad dzieckiem lub dziećmi przez jednego z rodziców.

Plan może być opracowywany przez rodzica samodzielnie lub – jeśli ma taką potrzebę – ze wsparciem doradcy zawodowego, doradczyni zawodowej lub specjalisty/specjalistki działu HR. Proces wsparcia rodzica obejmuje kilkuetapową pracę, której efekty i wypracowane rezultaty są sukcesywnie opisywane w formularzu IPG przez rodzica.

Indywidualny Plan Godzenia Życia Zawodowego i Rodzinnego został pomyślany jako narzędzie, które może być uzupełnieniem Indywidualnego Planu Działania opracowanego przez niepracującego zawodowo rodzica z doradcą zawodowym, doradczynią zawodową w urzędzie pracy oraz jako uzupełnienie do ścieżki rozwoju pracownika/pracownicy opracowywanej we współpracy ze specjalistą/specjalistką działu HR.

Indywidualny Plan Godzenia może być stosowany zarówno samodzielnie przez rodzica, jak też w procesie wspieranym przez coacha ds. godzenia życia zawodowego i rodzinnego (doradca zawodowy, doradczyni zawodowa, specjalista/specjalistka działu HR).

5. Korzyści wynikające ze stosowania narzędzia

Na zagadnienie równowagi między pracą a życiem osobistym w rzeczywistości składają się trzy elementy: praca, życie osobiste oraz człowiek próbujący równowagę pomiędzy tymi dwoma elementami utrzymać lub odzyskać.

Równowaga życiowa jest czymś bardzo subiektywnym i zmiennym na przestrzeni życia. Proces utrzymania lub odzyskania równowagi jest zjawiskiem bardziej intuicyjnym niż polegającym na czysto racjonalnym planowaniu. Ważne też, aby uwzględnić, iż dotyczy on nie tylko zmian w obszarze podejmowania różnych działań związanych np. ze zmianami w zakresie podziału obowiązków życiowych i zadań oraz gospodarowania czasem, ale przede wszystkim zmian w sposobie myślenia, które wybiegają poza poziom działań, a dotyczą wartości i tożsamości osoby poszukującej równowagi życiowej.

W procesie opracowywania Indywidualnego Planu Godzenia Życia Zawodowego z Rodzinnym rodzic ma możliwość dokładnego rozpoznania swojej sytuacji zawodowej i osobistej oraz uwzględnienia tego, co na danym etapie jest ważne w obu tych sferach. Dopiero po głębszej refleksji i zapoznaniu się z różnymi perspektywami osób zaangażowanych w obecną sytuację oraz odmiennymi perspektywami czasowymi przystępuje do ustalania celów i opracowania planu.

6. Co się składa na narzędzie?

IPG zbudowany jest na bazie czterech etapów planowania i osiągania celu – tzw. ramie rezultatu. Pierwszy etap to inspiracja – postanowienie uzyskania określonego rezultatu w poszukiwaniu równowagi pomiędzy życiem zawodowym i osobistym. Drugi to wdrażanie – zastanawianie się nad tym, jak można osiągnąć dany rezultat i określanie planów działania. Trzeci etap to integracja wartości – rozwijanie podjętych działań, angażowanie się. Ostatni, czwarty etap to ukończenie i zadowolenie z tego, co zostało osiągnięte.

Rama rezultatu to cztery kluczowe pytania zadawane rodzicowi:

  • Czego chcesz?
  • Jak możesz to osiągnąć?
  • Dlaczego jest to dla ciebie ważne?
  • Po czym poznasz, że to osiągnąłeś/osiągnęłaś?

7. O czym należy wiedzieć, stosując narzędzie Indywidualny Plan Godzenia?

W celu zobrazowania istoty metodologii zastosowanej w Indywidualnym Planie Godzenia, poniżej zaprezentowano wybraną definicję coachingu, cechy odróżniające coaching od innych metod pracy z ludźmi oraz podstawowe zasady metodologii coachingowej oparte na pięciu zasadach Miltona Ericksona.

Co to jest coaching?

Coaching polega na wydobywaniu mocnych stron ludzi, pomaganiu im w omijaniu osobistych barier i ograniczeń na drodze do osiągnięcia celu, a także na ułatwieniu im bardziej efektywnego funkcjonowania. Coaching koncentruje się na rozwiązaniu (a nie na poszukiwaniu przyczyn problemów), promując rozwój nowych strategii myślenia i działania.

Robert Dilts

Czym różni się coaching od innych metod pracy z ludźmi?

Mentoring – bardziej doświadczona osoba udziela rad. Demonstrowane przez nią zachowania stanowią wzorzec do naśladowania, co wspomaga rozwój kompetencji. Bardzo użyteczna metoda wdrażania do pracy nowo zatrudnionego pracownika lub pracownicy.

Doradztwo – praca z klientem/klientką nieusatysfakcjonowanym swoim życiem lub efektami swoich działań zawodowych, potrzebującym przewodnictwa i porady.

Terapia – praca z klientem/klientką, który/która potrzebuje usunięcia psychologicznych lub fizycznych trudności. Najczęściej ukierunkowana jest na poszukiwanie w przeszłości przyczyn stanu aktualnego, aby dokonać pożądanych zmian (np. uwolnienia od emocjonalnego bólu).

Consulting – konsultant/konsultantka zapewnia ekspertyzę i rozwiązuje problemy biznesowe lub pomaga w rozwoju biznesu jako całości. Konsultant/konsultantka ma do czynienia z nadrzędnymi organizacjami lub ich poszczególnymi częściami, a nie ze składającymi się na nie jednostkami. Konsultanci mają jedynie pośredni wpływ na jednostki.

Nauczanie – przekazywanie wiedzy przez nauczyciela lub nauczycielkę uczniowi/uczennicy. Nauczyciel lub nauczycielka wie coś, czego nie wie uczeń/uczennica. Odwrotnie dzieje się w przypadku coachingu. Klient/klientka jest ekspertem/ekspertką i to on/ona zna odpowiedzi, a nie coach.

Podstawowe zasady coachingu oparte na pięciu zasadach Miltona Ericksona1

  1. Ludzie są OK tacy, jacy są. Ludzie nie są istotami skończonymi – mogą się rozwijać i zmieniać swoje życie. Mają zdolność pokonywania barier i zdobywania nowych umiejętności w każdym wieku.
  2. Ludzie już mają potrzebne im zasoby. Klient/klientka nie jest zepsuty/zepsuta i nie potrzebuje, by ktoś go/ją naprawił. Tylko klient/klientka zna rozwiązanie, ponieważ tylko on/ona zna całą swoją historię, tylko on/ona może podjąć działania i ponosić ich konsekwencje.
  3. Człowiek zawsze dokonuje najlepszego możliwego wyboru w danym momencie. Wybory dokonywane są na podstawie pełnego systemu. Każda osoba robi coś najlepiej jak potrafi, wykorzystując dostępne jej zdolności.
  4. Każdemu zachowaniu towarzyszy pozytywna intencja. Zamiast postrzegać siebie i innych jako sabotażystów, zauważmy, że nasze działania i zachowania są ukierunkowane na zaspokojenie jakiejś potrzeby. Pozytywna intencja często znajduje się poza świadomością, a jednak istnieje i służy głębszym potrzebom.
  5. Zmiana jest nieuchronna. Nasze wewnętrzne i zewnętrzne światy ciągle się zmieniają, czemu nieuchronnie musi towarzyszyć transformacja naszych działań.

Stosowanie IPG zakłada również przestrzeganie kodeksu etycznego dotyczącego pracy w relacji coachingowej, w szczególności w zakresie szacunku i akceptacji osoby klienta/klientki oraz dokonywanych przez niego/nią wyborów, a także gwarancji poufności.

Więcej informacji na stronie internetowej International Coach Federation: www.coachfederation.org.

Literatura:

  1. Atkinson M., Chois R. T., Wewnętrzna dynamika coachingu, NEW DAWN, Warszawa 2009.
  2. Covey S. R., 7 nawyków skutecznego działania, Dom Wydawniczy REBIS, Poznań 2007.
  3. Ho-Kim M. T., Marti J. F., Metoda edukacyjna – dossier metodologiczne, Zeszyty informacyjno-metodyczne doradcy zawodowego, zeszyt nr 12, Krajowy Urząd Pracy, Warszawa 1999.
  4. Rogers J., Coaching, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2010.
  5. Równowaga praca-życie-rodzina, pod red. C. Sadowskiej-Snarskiej, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Białymstoku, Białystok 2008.

Instrukcja stosowania Indywidualnego Planu Godzenia Życia Zawodowego i Rodzinnego

1. Wprowadzenie do stosowania Indywidualnego Planu Godzenia

Formularz Indywidualny Plan Godzenia dotyczy wielu obszarów funkcjonowania, lecz nie oznacza to, że nad wszystkimi należy pracować równie intensywnie. Niektóre z nich mogą być pominięte, a inne bardziej rozbudowane – to rodzic określa istotne dla niego/niej potrzeby i cele do osiągnięcia.

Rodzic powinien otrzymać formularz przed rozpoczęciem lub na wstępnym etapie współpracy ze specjalistą/specjalistką coachingu godzenia życia zawodowego i rodzinnego. Podczas przekazania formularza należy go omówić i przedstawić zasady jego stosowania:

  • tylko klient/klientka ma wgląd do wszystkich rozdziałów formularza i dokonuje w nim zapisów,
  • na życzenie klienta/klientki do fragmentów lub całego formularza mogą mieć wgląd także inne osoby, np. coach, członkowie rodziny,
  • w formularzu zawarta jest kwintesencja treści wypracowanych podczas spotkań oraz pomiędzy sesjami, w szczególności: cele, wartości, plany działania, strategie pokonywania barier,
  • notatki robione podczas sesji przez coacha oraz dodatkowe formularze z ćwiczeniami i rysunkami są przekazywane klientowi/klientce i dołączane do formularza (grupowane w teczce),
  • coach może zostawić dla siebie kopie materiałów wypracowanych wspólnie z klientem/klientką podczas sesji, a także materiałów, które klient/klientka wypracował/wypracowała pomiędzy sesjami, jeśli klient/klientka wyrazi na to zgodę.

1.1. Przyjęcie pozycji coacha i budowanie relacji

Współpraca z rodzicem w opracowaniu IPG wymaga zbudowania relacji opartej na zaufaniu i poczuciu bezpieczeństwa (zainteresowanie, szacunek, empatia, akceptacja, dyskrecja). Ważne jest, aby spotkania odbywały się w spokojnym i wygodnym miejscu i aby miały określone ramy czasowe. W ramach proponowanej procedury założono, że proces opracowywania IPG to 6–12 sesji, a jedna sesja trwa 45 minut, przy czym dozwolone jest np., aby jedno spotkanie obejmowało dwie sesje (90 minut). Sesje mogą odbywać się w różnych odstępach czasowych, np. jedna na tydzień (sesje pojedyncze) lub na dwa tygodnie, a nawet raz w miesiącu (sesje powinny być wtedy podwójne). Spotkania mogą być bezpośrednie i/lub telefoniczne.

Struktura pojedynczej sesji odzwierciedla etapy całego procesu:

  • budowanie relacji,
  • ustalenie celu do osiągnięcia,
  • wypracowywanie rozwiązań,
  • opracowanie planu działania,
  • podsumowanie.

Istotnym warunkiem efektywności wsparcia udzielanego przez specjalistę/specjalistkę coachingu godzenia życia zawodowego i rodzinnego w opracowaniu Indywidualnego Planu Godzenia jest wejście w rolę coacha, co polega na:

  • odłożeniu na bok swoich doświadczeń, przekonań i wartości,
  • przyjęciu pięciu podstawowych założeń metodologii coachingowej (zasady M. Ericksona),
  • empatycznym słuchaniu i wejściu w świat klienta/klientki,
  • nieudzielaniu rad i wskazówek,
  • zadawaniu pytań coachingowych i proponowaniu ćwiczeń, które pomogą klientowi/klientce w samodzielnym poszukiwaniu rozwiązań.

1.2. Rozpoczęcie pracy nad Indywidualnym Planem Godzenia - Sesja Zerowa

Pierwsze spotkanie ma charakter rozpoznawczy. Zarówno rodzic, jak i specjalista/specjalistka coachingu godzenia życia zawodowego i rodzinnego mają okazję poznać się nawzajem, a także przedstawić wzajemne oczekiwania i możliwości. Sesja ta ma na celu podjęcie przez obie strony decyzji dotyczących dalszej współpracy.

Na wstępnym spotkaniu omawiane są:

  • problemy, potrzeby i cele do osiągnięcia, z jakimi zgłasza się rodzic-klient/klientka,
  • warunki współpracy dotyczące roli klienta/klientki i specjalisty/specjalistki,
  • warunki współpracy dotyczące miejsca, czasu, kosztów i tego, kto je ponosi (np. określony fundusz celowy, pracodawca itp.),
  • warunki dotyczące kontraktu formalnego – do czego zobowiązują się strony kontraktu.

Podczas tej sesji omawiane są również kwestie związane z metodologią pracy i w miarę potrzeb klienta/klientki opisanie przez specjalistę/specjalistkę coachingu godzenia życia zawodowego i rodzinnego, na czym polega różnica pomiędzy pracą w metodologii coachingowej a np. szkoleniem, mentoringiem, doradztwem czy też terapią.

2. Proces tworzenia Indywidualnego Planu Godzenia – sesje właściwe

2.1 Część I Indywidualnego Planu Godzenia – MOJA OBECNA I POŻĄDANA SYTUACJA

Ta część procesu IPG związana jest z pracą nad określeniem aktualnej sytuacji i budowaniem wizji przyszłości oraz wstępnym określaniem obszarów i kierunków zmian.

Kolejny etap pracy z rodzicem (po etapie budowania relacji), będący zarazem pierwszym etapem opracowywania IPG, dotyczy określenia aktualnej sytuacji oraz sytuacji oczekiwanej przez rodzica (część I formularza IPG). Na tej podstawie poczynione zostaną ustalenia dotyczące obszarów zmian, które następnie należy przeformułować na cele do osiągnięcia przez klienta/klientkę. Cele na przyszłość powstają przez identyfikację tego, co jest teraz i porównanie z tym, co klient chce osiągnąć, mieć w przyszłości. Jeżeli rozdźwięk jest niewielki, jest mało prawdopodobne, że klient będzie miał ochotę na zmianę. Z kolei świadomość braku satysfakcji i wizja tego, co klient chce osiągnąć, jest tym, co wzbudza energię niezbędną do zmiany1.

Do realizacji tej części będą przydatne przedstawione niżej rodzaje pytań coachingowych i ćwiczenia.

Pytania coachingowe

Podstawowym narzędziem pracy na każdym etapie procesu są pytania coachingowe. Ukierunkowują one świadomy umysł. Najbardziej efektywne pytania w coachingu mają wiele wspólnych cech2

  • podnoszą samoświadomość klienta/klientki, nakłaniając do myślenia i stawiając wyzwania,
  • wymagając szczerych odpowiedzi, redukują puste frazesy i słowotok,
  • są krótkie, zawierają około pięciu słów,
  • wykraczają poza pytanie o informacje i skłaniają do odkryć,
  • zachęcają klienta/klientkę do wzięcia za siebie odpowiedzialności,
  • podążają za planem klienta/klientki,
  • prowadzą klienta/klientkę do zdobywania wiedzy,
  • elegancko i naturalnie prowadzą klienta/klientkę przez cały proces coachingu: od zdefiniowania problemu poprzez przedefiniowanie problemu w cel i nazwanie możliwości aż do podjęcia działań3.

Rodzaje pytań coachingowych

Pytania otwarte:

  • umożliwiają podanie wielu różnych odpowiedzi,
  • zachęcają do wyjścia poza schemat i do głębszych poszukiwań,
  • pobudzają do refleksji,
  • najczęściej zaczynają się od słów co, jak, w jaki sposób, jakie różne,
  • przykłady:
    • Co chcesz?
    • Jakie są różne możliwe rozwiązania?
    • Kto mógłby ci pomóc?
    • Jak będziesz utrzymywać zaangażowanie?
    • Co się zmieni w twoim życiu, jeśli zrealizujesz ten cel?

Pytania zamknięte:

  • mają jedną prawidłową odpowiedź,
  • są przydatne w sytuacji upewniania się w momencie zawierania kontraktu oraz podczas opracowywania planu działania,
  • zaczynają się od słowa czy,
  • przykłady:
    • Czy to będzie najlepszy rezultat tej sesji?
    • Czy to będzie najlepsze możliwe rozwiązanie?

Pytania magiczne – pytania o guzik i pytania o cud:

  • są to wariacje stwierdzenia: co by było, gdyby...
  • najlepiej, gdy są zadawane w lekko żartobliwym tonie, np. pofantazjuj przez chwilę, co by było, gdyby...
  • przykłady:
    • Gdybyś mógł/mogła nacisnąć magiczny guzik i sprawić, że pojawi się doskonałe rozwiązanie, co by to było?
    • Wyobraź sobie, że w ciągu nocy zdarzył się cud i najbardziej palący z problemów został rozwiązany. Co zrobiłbyś/zrobiłabyś inaczej? Co byś zobaczył/zobaczyła, usłyszał/usłyszała, poczuł/poczuła? Co zobaczyliby inni?
    • Co musi się stać, aby mogło dojść do tych zmian? Co musiałbyś/musiałabyś zmienić, zrobić?

Pytania skalujące:

  • umożliwiają dokonywanie pomiarów różnych stanów, rezultatów,
  • najczęściej skalowane są: motywacja, umiejętności, zaangażowanie, wytrwałość, stopień realizacji zadania lub projektu,
  • przykłady:
    • w skali od 1 do 10 na ile oceniłbyś/oceniłabyś poczucie satysfakcji (1 to brak satysfakcji, a 10 – to pełna satysfakcja)?
    • Na ile, w skali od 1 do 10, oceniłbyś/oceniłabyś swoją motywację do wykonania tego zadania?

Pytania z poziomów logicznych:

Poziomy logiczne to rama odniesienia oraz proces gromadzenia i porządkowania informacji w taki sposób, aby zarówno klient/klientka, jak i coach mogli odnaleźć najlepszy punkt interwencji prowadzącej do pożądanej zmiany.

Źródło: opracowanie własne

Poziomy logiczne to wewnętrzna hierarchia, w obrębie której każdy poziom cechuje się szerszym horyzontem psychologicznym i większą siłą oddziaływania. Poziomy logiczne pozwalają także oddzielić działania od osoby (odnosząc się do założenia, że osoba nie jest swoim zachowaniem).

W sposobie działania ludzkiego mózgu można wyodrębnić różne poziomy doświadczenia. Ludzie nierzadko mówią o reagowaniu na różnych poziomach, np. gdy jakieś doświadczenie jest pozytywne na jednym poziomie, a negatywne na innym. Ludzie intuicyjnie wyczuwają wewnętrzne hierarchie, a wprowadzenie ich jako schematu pytań do rozmowy pozwala im na uświadomienie sobie naturalnej konstrukcji umysłu.

Poziomy logiczne działają w taki sposób, że informacja wynikająca z danego poziomu organizuje i kontroluje informację na poziomie niższym. Modyfikacja, jakiej dokona się na wyższym poziomie, powoduje automatycznie przekształcenie na poziomach znajdujących się niżej; natomiast zmiana na niższym poziomie może, ale nie musi wpłynąć na poziomy wyższe.

Ćwiczenia do wykorzystania w części pierwszej Indywidualnego Planu Godzenia, związanej z definiowaniem aktualnej sytuacji oraz określaniem kierunków zmian i konkretnych celów do osiągnięcia:

  • Koło życia – to proste, znane i mające dużą siłę oddziaływania ćwiczenie jest ulubionym ćwiczeniem wielu coachów. Czasami nazywane jest Kołem równowagi lub Kołem spełnienia. Należy w nim ocenić swoje zadowolenie z życia w chwili obecnej w porównaniu z tym, co chcielibyśmy osiągnąć. Środek koła reprezentuje brak zadowolenia lub spełnienia, a obrys zewnętrzny koła przedstawia całkowite zadowolenie i spełnienie.
    W wykonaniu ćwiczenia przydatny będzie opis ujęty w Pakiecie Szkoleniowym: Koło życia.
  • Rysunek mojego życia – wielu klientów i wiele klientek wielokrotnie przeanalizowało już swoją sytuację; wiedzą dokładnie, co jest w ich życiu nie tak, ale niewiele im to daje. Takim klientom/klientkom może pomóc porzucenie słów i analiz oraz użycie twórczej, zabawowej i mniej ustrukturyzowanej części umysłu (prawej półkuli mózgu).
    W wykonaniu ćwiczenia przydatny będzie opis ujęty w Pakiecie Szkoleniowym: Rysunek mojego życia.
  • Idealny dzień – to ćwiczenie, w którym klient/klientka tworzy wizję swojego satysfakcjonującego, zrównoważonego życia i identyfikuje najważniejsze elementy wizji, które następnie przeformułowuje na cele do osiągnięcia.
    W wykonaniu ćwiczenia przydatny będzie opis ujęty w Pakiecie Szkoleniowym: Idealny Dzień.
  • Dzienniczek – to ćwiczenie, które jest realizowane etapowo na kilku sesjach. Podczas kolejnych sesji omawia się efekty działań podejmowanych między sesjami oraz wprowadza kolejne cele do osiągnięcia i zadania do wykonania (plany działania).
    W wykonaniu ćwiczenia przydatna będzie Instrukcja do Dzienniczka (plik PDF).

2.2 Część II Indywidualnego Planu Rozwoju - MOJE CELE DO OSIAGNIĘCIA

Następny krok w procesie opracowywania IPG to ustalenie i zakontraktowanie celów do osiągnięcia przez rodzica.

Po rozpoznaniu aktualnej sytuacji oraz opracowaniu docelowej wizji godzenia życia zawodowego i rodzinnego specjalista/specjalistka wspiera rodzica w identyfikacji długo- i krótkoterminowych celów, które musi osiągnąć dla uzyskania pożądanych rezultatów w obszarze godzenia ról życiowych.

Kluczowe jest, aby to rodzic ustalił, co ma być przedmiotem całego procesu i poszczególnych sesji. Zadaniem specjalisty/specjalistki coachingu godzenia życia zawodowego i rodzinnego jest jedynie pomoc w przekształceniu omawianych zagadnień w określone cele (rezultaty). Nie można zakładać, że klient/klientka przyjdzie na spotkanie z doskonale sformułowanym celem – zazwyczaj poświęca się na to pierwszy etap pracy (cele ogólne) i początek każdej pojedynczej sesji (cele szczegółowe).

Cel ogólny ma charakter wizji, misji życiowej, jest powiązany z kluczowymi dla klienta/klientki wartościami i zasadami. Te wartości są motorem do działania i motywują do pokonywania naturalnego oporu przed zmianą.

Cel życia, wartości, wizja, misja i działania

Specjalista/specjalistka coachingu godzenia życia zawodowego i rodzinnego inspiruje rodzica do tworzenia szerszej wizji własnego życia. Przedstawia klientowi/klientce zebrane niżej definicje i pobudza do refleksji poprzez zadawanie otwartych pytań, dzięki którym klient/klientka poszerza świadomość siebie i wyznawanych wartości.

Nadrzędny cel życia to pytanie o to, po co jesteś na tej planecie. Kim chcesz być i co chcesz stworzyć? Twój nadrzędny cel ma Ci przypominać, kim jesteś i jaki wpływ wywierasz na świat. Gdy żyjesz zgodnie ze swoim nadrzędnym celem, Twoje życie przynosi ci spełnienie, nie nastręcza problemów i daje ci satysfakcję. Gdy ignorujesz swój nadrzędny cel, możesz mieć poczucie pustki, udręki i braku spełnienia.

Wartości

Kim jesteś właśnie teraz, a kim jesteś w całym wymiarze czasu i przestrzeni? Wartości stanowią najgłębszą istotę tego, co uważasz za cenne w twoim życiu. Ludzie często mylą wartości z zasadami. Wartości się nie wybiera. Są czymś wrodzonym, wykraczają poza przekonania.

Wizja

Mentalne obrazy, które cię inspirują do podejmowania działań zamieniających twoje marzenia w rzeczywistość. Wizja nadaje kierunek i może nadać sens twojemu życiu, zazwyczaj łącząc się z poczuciem spełnienia. Obrazy te są często wypełnione wizualną jasnością (Mam marzenie...).

Misja

Sformułowanie tego, czym się w ogóle zajmujesz (lub – patrząc pod kątem działania – tego, co właśnie robisz), aby zamienić swoją wizję w rzeczywistość. Misja jest tym, z czym się budzimy i co codziennie robimy, a co łączy nas z wizją.

Cel

Efekt, jaki starasz się osiągnąć, który aktualizuje twoją wizję i misję.

Charakterystyka dobrego celu:

  • pozytywnie określony – zawiera informację o tym, co klient/klientka chce osiągnąć, a nie o tym, czego chce uniknąć (np. Chcę więcej spokoju i rozluźnienia zamiast Nie chcę stresu i napięcia),
  • nakierowany na przyszłość – dotyczy realizacji celów, a nie analizowania problemów i szukania winnych (np. Jutro i w każdy kolejny dzień tego tygodnia wyjdę z pracy punktualnie o godz. 17.00),
  • w obszarze kontroli – taki, na który klient/klientka ma realny wpływ (np. Nauczę się panować nad swoimi emocjami podczas spotkań z panem Nowakiem),
  • ekologiczny – uwzględniający inne ważne cele życiowe, nie pozostając z nimi w sprzeczności (np. Po urlopie macierzyńskim będę pracował/a w niepełnym wymiarze czasu pracy),
  • zgodny z Regułą SMART: specyficzny, mierzalny, ambitny (atrakcyjny), realistyczny, terminowy (określony w czasie), np. W maju 2015 roku zdobędę certyfikat poświadczający moje kompetencje językowe na poziomie FC.

2.3 Część III Indywidualnego Planu Godzenia - PLAN DZIAŁANIA

W efekcie pracy na I i II etapie procesu opracowywania Indywidualnego Planu Godzenia rodzic definiuje obszary, w których chce dokonać zmian. Identyfikuje różnicę pomiędzy tym, co jest, a tym, co chciałby/chciałaby, aby było, i dzięki temu określa cele do osiągnięcia.

Na III etapie, gdy są już określone cele do osiągnięcia w obszarze godzenia życia zawodowego i rodzinnego, opracowywane są plany działania w zakresie wprowadzania pożądanych zmian.

Na tym etapie opracowywania IPG przydatne będą ćwiczenia związane z organizacją zadań i obowiązków życiowych związanych z pełnieniem różnych ról. Działania będą skupione w szczególności na roli rodzica, małżonka/małżonki-partnera/partnerki, pracownika/pracownicy-przedsiębiorcy/przedsiębiorczyni. Obok list zadań i obowiązków związanych z pełnionymi rolami, istotna na tym etapie jest praca nad zmianą gospodarowania czasem i podziałem zadań w rodzinie.

Ostatni etap pracy nad planem godzenia życia zawodowego i rodzinnego polega na ustaleniu strategii pokonywania barier związanych z różnego typu czynnikami zewnętrznymi i wewnętrznymi (społecznymi, psychologicznymi, materialnymi itp.).

Proponowane działania, które mogą być pomocne przy opracowywaniu tej części Indywidualnego Planu Godzenia:

2.3.1. Ustalanie priorytetów (system C. Blissa, Matryca ustalania priorytetów)

Kluczem do gospodarowania czasem jest uporządkowanie zadań według ich priorytetów. Jednym ze sposobów jest propozycja pogrupowania obowiązków klienta/klientki w pewnych kategoriach, opatrując grupy takimi nazwami, jak obowiązki błahe, rutynowe, nowatorskie, konieczne do natychmiastowego wykonania, konieczne do wykonania, pożądane, mogące poczekać itp.

Jeśli klient/klientka stoi przed ambitnym zadaniem gospodarowania czasem, specjalista/specjalistka może stwierdzić, że nieprawidłowe ustalenie priorytetów stanowi główne źródło problemów gospodarowania czasem. W takich przypadkach przydatne może być wskazanie tych obszarów, w których istnieją wzorce gospodarowania czasem oraz w których konieczne jest rozwinięcie posiadanych umiejętności.

Ważne jest również eliminowanie złodziei czasu, do których należą dodatkowe zebrania, goście, sprawozdania, rozmowy telefoniczne itp. Specjalista/specjalistka coachingu godzenia życia zawodowego i rodzinnego zachęca klienta/klientkę do zadania sobie pytania: Czy te czynności są bezwzględnie konieczne, czy też mogą poczekać?. Specjalista/specjalistka może przypomnieć klientowi/klientce o zaplanowaniu czasu na wypoczynek (w ramach priorytetu) i zabezpieczeniu się przed tym, by nic tych chwil nie zakłóciło.

Według systemu Edwina C. Blissa działania można zakwalifikować do jednej z podanych kategorii:

  • ważne/pilne,
  • ważne/niepilne,
  • nieważne/pilne,
  • nieważne/niepilne.

Działania ważne:

  • stanowią najbardziej efektywne wykorzystanie czasu klienta/klientki,
  • znacząco przyczyniają się do osiągnięcia celów klienta/klientki,
  • mają długofalowe konsekwencje dla klienta/klientki.

Działania pilne (pod presją czasu):

  • muszą być zrealizowane natychmiast,
  • mogą, ale nie muszą przyczyniać się do osiągnięcia celów klienta/klientki,
  • są bardziej wymagające niż ważne.

Czynniki mające wpływ na ustalanie priorytetów:

Zapytaj swojego klienta/klientkę:

  • Co sobie cenisz? Co jest dla ciebie aktualnie ważne?
  • Jaki masz dostęp do zasobów?
  • Jaka jest logiczna kolejność (hierarchia)?
  • Jaki jest stosunek nakładu czasu do korzyści?
MATRYCA USTALANIA PRIORYTETÓW
PILNE NIEPILNE
WAŻNE

I. AKTYWNOŚĆ

  • kryzysy
  • sprawy naglące zadania opatrzone datą realizacji



Pożary – zgaś je natychmiast!

II. AKTYWNOŚĆ

  • budowanie związku, relacji
  • szukanie nowych możliwości
  • rozwój
  • planowanie, rekreacja

Kluczowe, jeśli chcesz uniknąć pożarów.

NIEWAŻNE

III. AKTYWNOŚĆ

  • niektóre telefony, raporty korespondencja
  • niektóre spotkania
  • prośby innych o wykonanie czegoś


Czy można to DELEGOWAĆ?

IV. AKTYWNOŚĆ

  • codzienność, zapracowanie, rutyna
  • niektóre telefony, spotkania, korespondencja
  • pożeracze czasu: TV, gry, Internet

Warto się tym zajmować?

Źródło: S. R. Covey, 7 nawyków skutecznego działania, REBIS, Poznań 2007
2.3.2. PLAN REALIZACJI CELU – strategia pokonywania barier

Poniżej zaproponowano strukturę działania służącą opracowaniu planu realizacji celu oraz strategii pokonywania barier. Struktura ma charakter uniwersalny i można ją stosować w odniesieniu do zróżnicowanych celów.

Cel 1 (podobna procedura dla Celu 2, Celu 3 itd.)

  1. Termin realizacji.
  2. Działania:
    • Jakie działania należy podjąć i jakie zadania wykonać?
    • Jakie uwzględnić procedury (np. terminy składania dokumentów, formalności urzędowe)?
  3. Zasoby:
    • Jakie posiadasz umiejętności, zdolności, mocne strony, zainteresowania, które mogą ci pomóc w osiągnięciu celu?
    • Z jakich zewnętrznych źródeł pomocy możesz skorzystać w osiągnięciu celu (kredyty, stypendia itp.)?
  4. Informacje:
    • Co już wiesz?
    • Czego potrzebujesz się jeszcze dowiedzieć?
  5. Ludzie (kontakty społeczne):
    • Kto ma lub mógłby mieć związek z realizacją tego celu?
    • Na kogo możesz liczyć, kto może ci pomóc?
    • Jakiego typu może to być pomoc?
    • Kto może ci przeszkodzić?
    • Jakiego typu może to być przeszkoda?
  6. Etapy (kamienie milowe):
    • Jakie są kamienie milowe (dwa, trzy) prowadzące do celu?
    • Ile czasu zajmą ci poszczególne etapy realizacji celu?
    • Kiedy należy podejmować poszczególne kroki?
  7. Bariery:
    • Co może ci przeszkodzić w realizacji celu?
    • Co może osłabić twoje zaangażowanie?
  8. Atuty:
    • Jakie masz atuty?
    • Co sprzyja realizacji celu?
  9. Strategia pokonywania barier:
    • W jaki sposób zaangażujesz atuty, by pokonywać trudności?
    • Jak będziesz utrzymywać zaangażowanie?
  10. Korzyści i koszty:
    • Jakie będą korzyści związane z osiągnięciem celu?
    • Jakie będą koszty związane z osiągnięciem celu?
  11. Konsekwencje.
    Pytania kartezjańskie:
    • Co się stanie, jeśli zrealizujesz cel?
    • Co się nie stanie, jeśli zrealizujesz cel?
    • Co się stanie, jeśli nie zrealizujesz celu?
    • Co się nie stanie, jeśli nie zrealizujesz celu?

Na ostatnim etapie pracy nad Indywidualnym Planem Godzenia przydatne będą również: opisy elastycznych form zatrudnienia (rozdział 2.7. dotyczący elastycznych form zatrudnienia, s. 98), alternatywne formy opieki nad dziećmi (rozdział 2.6. dotyczący alternatywnych metod wspierających rodziców w godzeniu życia zawodowego i rodzinnego, s. 94), system społecznego wsparcia (rozdział 2.8. Budowanie strategii godzenia życia zawodowego i rodzinnego, s. 103).

  1. J. Rogers, Coaching, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2010.
  2. Tamże.
  3. Tamże.

Indywidualny Plan Godzenia Życia Zawodowego i Rodzinnego - do pobrania