XNa startWsteczWstecz

Zeszyt Indywidualny Bilans-Balans

W tej części znajdziesz kompleksowe informacje na temat Zeszytu Indywidualnego Bilans–Balans, który jest narzędziem szczególnie pomocnym na pierwszym etapie pracy coachingowej z rodzicem. Z rozdziału Opis narzędzia dowiesz się, jaka była jego geneza, jakie korzyści wynikają z jego stosowania, wreszcie – jak skonstruowany jest Zeszyt. Przewodnik poprowadzi cię przez całe narzędzie, wyjaśniając przyczyny zastosowania poszczególnych ćwiczeń, ich źródła oraz sposób pracy. W kolejnym rozdziale znajdziesz już właściwe narzędzie, które możesz pobrać zarówno w formie edytowalnej, co umożliwi wypełnianie ćwiczeń na komputerze, lub w formie do wydruku.

Jedno z ćwiczeń z Zeszytu – Podział obowiązków w Twojej rodzinie – zostało zamieszczone w ostatnim rozdziale. Jest to przykładowe zadanie, które wprowadza w specyfikę i tematykę poruszaną w narzędziu.

Opis narzędzia Zeszyt Indywidualny Bilans-Balans

Ewa Ryłko

1. Co to jest Zeszyt Indywidualny Bilans–Balans?

Aby coś zmienić, trzeba najpierw dobrze poznać przedmiot zmiany. Przystosowanie się do obciążeń wynikających z pracy zawodowej i posiadania rodziny wymaga od pracownika/pracownicy lub osoby poszukującej pracy dobrego rozpoznania tych obszarów. W tego typu rozpoznaniu zwykle przydaje się pomoc specjalisty/specjalistki coachingu godzenia życia zawodowego i rodzinnego, którym może być doradca zawodowy, doradczyni zawodowa lub specjalista/spacjalistka ds. personalnych. Bilans–Balans jest narzędziem wspomagającym to właśnie rozpoznanie. Jest skonstruowane jako zeszyt ćwiczeń dla rodziców, składa się z wielu indywidualnych zadań związanych z funkcjonowaniem rodzica w rodzinie, a także w sferze zawodowej. Zeszyt Indywidualny Bilans–Balans ma na celu pomóc rodzicom w dokonaniu autodiagnozy – to znaczy w zrozumieniu swojej sytuacji w obszarze pracy i rodziny oraz w przygotowaniu się do podjęcia decyzji o zmianach w swoim życiu.

Być może łatwo domyślić się, skąd wzięła się taka nazwa narzędzia: Bilans–Balans. Słowo bilans kojarzy się z podsumowaniem czy zestawieniem danych, ale także z rachunkiem zysków i strat. Oba te znaczenia są ważne dla narzędzia – gromadzą różne informacje o życiu i przekonaniach rodzica, podsumowują je, zestawiają ze sobą, tworząc możliwość konfrontacji pomiędzy nimi. Z kolei drugie kluczowe słowo nazwy – balans – odnosi się do równowagi, spokoju. Chodzi, rzecz jasna, o spokój i równowagę pomiędzy dwiema sferami życia: pracy i rodziny. W tym sensie, narzędzie Bilans–Balans ma w swoim założeniu zbierać różne fakty, stwarzać możliwość przyjrzenia się im, zestawionym obok siebie i poszukiwania sposobów na zrównoważenie obu sfer życia, z których fakty te pochodzą.

2. Dlaczego opracowano narzędzie Zeszyt Indywidualny Bilans–Balans?

Narzędzie powstało z potrzeby wskazania w obszarze życia zawodowego i rodzinnego tych wszystkich indywidualnych elementów, od których zależy komfort życia i zachowanie równowagi pomiędzy pracą a rodziną. Problem godzenia życia zawodowego i rodzinnego jest na tyle widoczny w życiu pojedynczych osób, że łatwo się im zgodzić, iż taki problem rzeczywiście istnieje. Jednak problem ten ma charakter podstawowy (dotyczy dwóch zasadniczych sfer życia) i powszechny (dotyczy zdecydowanej większości społeczeństwa). Z tego zapewne powodu ten dylemat postrzegany jest jako coś oczywistego, a o oczywistościach rzadko się dyskutuje. Skutkiem tego, świadomość problemu istnieje, ale zwykle sprowadzany jest do kardynalnych kwestii – czy ma się opiekę zastępczą dla dziecka czy nie, czy zrezygnować z pracy zawodowej, gdy dziecko jest małe czy nie. Rzadko też problem ten jest sprowadzany do poziomu wielu konkretnych sytuacji, zjawisk, postaw i wyborów – ujętych indywidualnie, w odniesieniu do konkretnej jednostki.

Zeszyt indywidualny Bilans–Balans ma na celu uzupełnienie tego braku – stworzenie dla konkretnego rodzica okazji do zastanowienia się nad konkretnymi sprawami, a także dokonania czy nazwania swoich wyborów.

Ważnym założeniem tego narzędzia jest przekonanie o naturze procesów godzenia życia zawodowego i rodzinnego. Procesy te opierają się na indywidualnych umiejętnościach, które warunkują indywidualną odpowiedź na indywidualny problem, a jednocześnie można je rozwijać i kształtować poprzez trening. Zeszyt Bilans–Balans nie tylko umożliwia rodzicom zrozumienie swojej sytuacji i podjęcie decyzji o ewentualnych zmianach, lecz stanowi także ćwiczenie ich umiejętności myślenia o godzeniu życia zawodowego i rodzinnego. Zatem, dodatkowym celem narzędzia jest nakierowanie i skonkretyzowanie myślenia rodziców o tych zagadnieniach, które są ściśle związane z utrzymaniem równowagi w obszarze praca–rodzina.

W skrócie, cele narzędzia Bilans-Balans związane są z następującymi procesami indywidualnymi:

  • diagnozą okoliczności życiowych, odpowiadających za równowagę i godzenie życia zawodowego i rodzinnego, określeniem własnych celów,
  • uruchomieniem refleksji nad sobą, zwróceniem uwagi na wybrane sprawy, zrozumieniem samego/samej siebie,
  • podjęciem lub przygotowanie decyzji, planu zmian,
  • treningiem myślenia o godzeniu różnych sfer życia.

Godzenie życia zawodowego i rodzinnego jest procesem indywidualnym, zależnym nie tylko od okoliczności życiowych danej jednostki, ale także – a może przede wszystkim – od jej osobistych wyborów, wartości i skryptów życiowych. Dlatego narzędzie Zeszyt Indywidualny Bilans-Balans ma charakter jakościowy – nie skupia się na pomiarze ilościowym, lecz prowadzi do opisu treści w poszczególnych kategoriach. Bada perspektywę osoby badanej – jej subiektywne doświadczenia i właściwy jej sposób przeżywania świata1. Także rozwinięty tytuł narzędzia – Bilans-Balans Zeszyt Indywidualny – sugeruje, iż chodzi raczej o indywidualny notatnik z osobistymi ocenami niż kwestionariusz odnoszący czyjeś wyniki do norm czy standardów.

3. Dlaczego warto stosować narzędzie Bilans–Balans?

Narzędzie Bilans–Balans powstało w oparciu o przekonanie, że trudno pomyślnie integrować różne role i obszary życiowe, jeśli w integracji tej nie uczestniczy osobista refleksja aksjologiczna. Jeśli człowiek nie zadaje sobie pytań typu: Co jest dla mnie ważne?, Czy żyję w zgodzie z tym, co najbardziej cenię?, może mu być trudno ogarnąć wypełnione zajęciami dni i znaleźć metodę, by wszystko połączyć i z satysfakcją temu podołać.

Na wszelkie wydarzenia w życiu osobistym, które chwieją równowagą między pracą a domem, można patrzeć w kategoriach kryzysów osobistych – sytuacji, gdy dotychczasowa struktura i organizacja życia nie przystaje do aktualnych okoliczności i koniecznie musi zostać zbudowana nowa, by jednostka ogarnęła całość. Tego typu podejście jest bliskie specyficznemu rodzajowi pomocy interdyscyplinarnej, jaką jest interwencja kryzysowa. Jej zasadniczym założeniem, przyjętym również przy konstrukcji niniejszego narzędzia, jest sformułowanie celu oddziaływania na rodzica w sytuacji kryzysowej: trzeba go/ją wesprzeć, by sam/sama sobie pomógł/pomogła, by sam/sama stwierdził/stwierdziła, co będzie dla niego/niej najlepsze i sam/sama był/była autorem/autorką zmiany w swoim życiu. Narzędzie Bilans–Balans zadaje rodzicowi konkretne pytania, prowokując do refleksji na różne tematy i uruchamiając tym samym indywidualny proces rozwiązania problemu. Wynik uzyskany podczas pracy z tym narzędziem nie przekłada się na gotowe rozwiązania i algorytmy postępowania, lecz dostarcza materiału osobistego do dalszej pracy nad nim, w tym metodą coachingową. W założeniu nieingerowania w decyzje rodzica korzystającego z usługi coachingu godzenia życia zawodowego i rodzinnego, a jedynie wspomagania go/jej w procesie rozwoju, metodologia coachingu jest bardzo bliska idei interwencji kryzysowej.

Podstawowe założenia, na których opiera się narzędzie Bilans–Balans, są następujące:

  • Najpierw poznać, potem działać – żeby skutecznie przeprowadzić zmianę w swoim życiu, trzeba najpierw uporządkować fakty, zebrać je i poddać refleksji.
  • Kryzys wymaga rozwiązań – zmiana w życiu, która godzi w równowagę praca-dom, nosi znamiona kryzysu osobistego, dlatego podejście interwencji kryzysowej jest w takich przypadkach użyteczne.
  • Rozwój to wysiłek – narzędzie wymaga wielu chwil refleksji, zastanawiania się, notowania swoich wniosków. Zeszyt Indywidualny Bilans-Balans jest obszerny. Oczywiście, ze względu na założoną modułowość (o czym poniżej), nie musi być wypełniony w całości, jednak zawsze wymaga osobistego wysiłku. W pewnym sensie, kontakt z narzędziem ma uzmysłowić osobie korzystającej z niego, że jest to początek własnej pracy nad rozwiązaniem problemu. Bilans-Balans wprowadza prostą i realną obietnicę – mogę rozwiązać problemy, jeśli włożę w to trochę wysiłku, a nie oczekuję, że cudze zabiegi (i zaklęcia) rozwiążą mój problem. Od początku pracy nad równowagą problem spoczywa w rękach rodzica, a nie jakiegoś cudotwórcy. Założenie to ma wiele wspólnego z ideą upełnomocnienia.

4. Kto może korzystać z narzędzia Bilans–Balans?

Bilans–Balans jest pomyślany jako narzędzie obustronne, tj. by mógł z niego korzystać zarówno sam rodzic (pracujący lub poszukujący pracy), jak też wraz z osobą wspomagającą go w rozwiązywaniu problemu godzenia życia zawodowego i rodzinnego, np. specjalistą/specjalistką coachingu godzenia życia zawodowego i rodzinnego. W pierwszym przypadku rodzic pracuje samodzielnie z zeszytem, sterując kolejnością rozwiązywania ćwiczeń oraz czasem pracy, porą i innymi okolicznościami. W drugim przypadku, to osoba wspomagająca sugeruje rodzicowi konkretne ćwiczenia i okoliczności pracy nad nimi. W założeniu jednak, Zeszyt Bilans-Balans zawsze jest własnością rodzica, który wypełnia go i sam decyduje, czy dzieli się swoimi zapiskami z kimkolwiek.

Bilans-Balans jest pomyślany jako narzędzie na różne etapy życia zawodowego. Może być przydatne zarówno dla osoby pracującej, jak i powracającej na rynek pracy. Punktem wyjścia jest życie osobiste rodzica – wydarzenia w życiu jednostki, które wprowadzają zmiany i wywołują istotne konsekwencje (np. rozpoczęcie wspólnego życia z partnerem/partnerką, przyjście na świat [kolejnego] dziecka, przeprowadzka, zmiana miejsca pracy). Są to sytuacje potencjalnie kryzysowe, które dla satysfakcjonującego funkcjonowania jednostki wymagają przeorganizowania jej dotychczasowego trybu życia.

5. Jakie korzyści wynikają ze stosowania narzędzia Zeszyt Indywidualny Bilans–Balans?

Podstawowa korzyść z kontaktu z narzędziem to uruchomienie autorefleksji. Szczególnie dotyczy to tych osób, które nie mają w niej treningu albo trudno im zejść na poziom konkretny, oceniając swoje codzienne życie. Mają one wtedy tendencję do zamykania czy odsuwania od siebie problemu ogólnikowymi stwierdzeniami typu: to nie jest takie proste, trzeba wybrać: albo, albo.... Jak pisze Edward de Bono, pozostawiona sama sobie, percepcja fiksuje się na tym tylko, co przyciąga uwagę lub współgra z emocjami. Dzięki konieczności skupienia się na konkretnych, uporządkowanych, wybranych sprawach, rodzic jest w stanie wyjść poza codzienne wnioski na temat swojego życia. Refleksja oznacza wtedy wiele różnych czynności umysłowych:

  • dostrzeganie różnych kwestii (poszerzanie perspektywy),
  • ocenianie (przypisywanie wartości, uczuć),
  • porządkowanie (reorganizowanie, eliminowanie),
  • wnioskowanie (określanie konsekwencji, łączenie przyczyn ze skutkami).

Przyglądanie się swojemu życiu przez pryzmat porządku kolejnych ćwiczeń zmusza człowieka do porzucenia swojej utartej, zrutynizowanej perspektywy i pozwala spojrzeć na siebie pod innym kątem. Jest to warunek niezbędny dla skutecznej zmiany.

6. Co się składa na narzędzie Zeszyt Indywidualny Bilans–Balans?

Narzędzie Zeszyt Indywidualny Bilans–Balans składa się z czterech części zasadniczych oraz piątej, pełniącej funkcję podsumowania. Pierwsza dotyczy cech osobistych rodzica, druga – jego wartości i wyborów, trzecia – sytuacji rodzinnej, czwarta – miejsca aktualnej lub potencjalnej pracy oraz rodzica w roli pracownika. Wszystkie części mają za zadanie określenie warunków zachowania równowagi praca–dom. Grupy tych warunków, nazywane obszarami, przedstawia poniższe zestawienie.

Część narzędzia diagnostycznego Bilans‑Balans Obszary objęte diagnozą danej części Znaczenie obszarów objętych diagnozą
część I Moja osoba ja osobiste
  • charakterystyka cech osobowych
  • podstawowe informacje o rodzicu
  • deklaracje motywacyjne
część II Moje wartości wybory życiowe
  • wartości życiowe
  • wybory życiowe
  • kluczowe cele
część III Moja rodzina postawy rodzinne i praktyka rodzinna
  • stan rodziny
  • opieka nad dziećmi
  • kompetencje wychowawcze
  • poziom relacji partnerskich w rodzinie
część IV Moja praca ocena miejsca pracy, zasoby zawodowe rodzica
  • kontrola warunków pracy elastycznej; cechy osobiste rodzica
  • inne zasoby wykorzystywane
  • w pracy zawodowej

7. Jak można korzystać z narzędzia Zeszyt Indywidualny Bilans–Balans?

Bilans–Balans jest pomyślany jako narzędzie modułowe, tj. można z niego korzystać w całości lub na wyrywki. Układ ćwiczeń nie stanowi ciągu postępu, późniejsze ćwiczenia nie są zależne od wyników wcześniejszych. Dlatego można wybierać dowolne ćwiczenia, w zależności od zainteresowania lub potrzeby (określonych przez samego rodzica lub specjalistę/specjalistkę). Jedynym odstępstwem od tej zasady jest ostatnia część Bilansu–Balansu, która w swoim założeniu podsumowuje wcześniejsze ćwiczenia, użyteczne byłoby zatem wcześniej je wykonać.

Bilans–Balans jest pomyślany jako narzędzie diagnostyczne, tj. są w nim zapisywane różne treści indywidualne, dzięki czemu myśli się krystalizują i zostają zarchiwizowane. Konieczne jest zatem stosowanie narzędzia w formie zapisu indywidualnego, a nie tylko przemyślenia ćwiczeń. Przydatne jest wręcz rysowanie w zeszycie, przy użyciu rozumianych przez siebie symboli. Niemal każde zadanie w narzędziu kończy się instrukcją Zanotuj…, która ma skłonić rodzica do podsumowania swoich wysiłków w postaci zwerbalizowanej i zapisanej refleksji na swój temat. I rodzicowi, i pomagającemu/pomagającej mu specjaliście/specjalistce pomoże to określić postęp w myśleniu rodzica o rozwiązaniu problemu, a także wskaże jego główne blokady i fiksacje. Jeśli bowiem ćwiczenie było wykonywane prawidłowo i rodzic zapisał w nim konkretne obserwacje, a na koniec, gdy ma zanotować refleksję, pozostaje przy natrętnym lub ogólnikowym stwierdzeniu, którego często używa, by określić swój problem – wtedy wyraźnie widać etapy myślenia o problemie, w których można go/ją wspomóc, albo on/ona sam/sama to dostrzega. Zapis myśli jest więc niezbędny do pracy metodą sugerowaną przez narzędzie. Refleksja nad własnym życiem, wyborami, celami, przenosi rodzica wypełniającego zeszyt w sferę myśli, wyobrażeń, możliwości, własnych ocen.

Bilans–Balans jest pomyślany jako narzędzie jakościowe, z czego wynika nie tylko przyzwolenie na indywidualny zapis swoich reakcji w zeszycie przez rodzica. Wiąże się to także ze stylem pracy specjalisty/specjalistki wspomagającego/wspomagającej rodzica. Ważne jest, by używał/używała on/ona podobnego języka, by dostosował/dostosowała się do rodzica, a nie oczekiwał/oczekiwała, że to on dostosuje się do niego/niej.

Narzędzie diagnostyczne Zeszyt indywidualny Bilans–Balans może być wykorzystane w kilku wariantach:

  1. Może służyć w całości tylko rodzicowi, który samodzielnie realizuje kolejne zadania i formułuje wnioski będące podstawą planowania zmiany w organizacji swojego życia, w odpowiedzi na aktualne problemy w godzeniu pracy zawodowej i obowiązków rodzinnych.
  2. Może służyć rodzicowi w częściach – narzędzie jest tak skonstruowane, że jego zadania niekoniecznie trzeba wykonywać sekwencyjnie. Rodzic może zatem wybierać kolejność zadań, bez uszczerbku dla wyniku. Rodzic może także (co warto mu zasugerować) przedyskutować niektóre zadania i ich wyniki z partnerem/partnerką (szczególnie z części Moja rodzina).
  3. Może służyć w całości rodzicowi i specjaliście/specjalistce – rodzic samodzielnie realizuje kolejne zadania, formułuje wnioski i dzieli się nimi ze specjalistą/specjalistką coachingu godzenia życia zawodowego i rodzinnego, którym może być doradca zawodowy, doradczyni zawodowa, specjalista/specjalistka ds. personalnych, trener osobisty, trenerka osobista.
  4. Może służyć rodzicowi i specjaliście/specjalistce w częściach. Rodzic lub specjalista/specjalistka może wybierać niektóre zadania do wykonania, w dowolnej kolejności, w trakcie spotkania, nie tylko w celu diagnozy, ale również jako pierwsze kroki w pracy nad rozwiązaniami.
  5. Może służyć grupie rodziców – zarówno współpracujących ze sobą (np. w grupie samopomocowej), jak też pracujących pod opieką specjalisty/specjalistki. Wtedy również można dowolnie wybierać ćwiczenia, realizować je indywidualnie, a następnie przedyskutować uzyskane wyniki w grupie. Sposób wykorzystania narzędzia w pracy grupowej został zaproponowany w części podręcznika Pakiet Szkoleniowy – Szkolenie Zeszyt Indywidualny Bilans–Balans.

Zawsze warto zachęcać rodzica do samodzielnego wykonywania zadań Zeszytu indywidualnego Bilans–Balans, ale także do powracania do nich. Część zadań może bowiem przynieść dodatkowe spostrzeżenia czy wnioski także po zakończeniu pracy z zeszytem ćwiczeń. Warto te wnioski uchwycić, uzupełniając swoje zapiski. Jeśli myśli te miały okazję zostać pomyślane przez rodzica i zostały przez niego/nią zapisane, zaczynają na niego/nią oddziaływać, przyczyniając się do przyszłej zmiany.

Jeśli rodzicowi w wykonywaniu ćwiczeń z Zeszytu Indywidualnego Bilans–Balans towarzyszy specjalista/specjalistka (lub rodzic udostępnia specjaliście/specjalistce swoje reakcje zapisane w zeszycie), daje to możliwość wykorzystania tych zadań nie tylko jako impulsu do autorefleksji, ale też jako okazji do pogłębienia kontaktu czy przejścia w fazę poszukiwania rozwiązań. Ważne, by specjaliście/specjalistce bliska była idea godzenia życia zawodowego i rodzinnego, co ułatwi mu/jej współpracę z rodzicem w tym zakresie.

Zeszyt wymaga od dwóch do kilku godzin pracy, w zależności od wielu spraw – możliwości rodzica, okoliczności zewnętrznych, jakości kontaktu ze specjalistą/specjalistką wspomagającym/wspomagającą rozwiązywanie problemu. Jest to spory koszt, co dla osób mających za mało czasu na pracę i dom, stanowi wyzwanie. Jednak ludzie miewają kłopoty z wyjściem z trudnych sytuacji zwykle dlatego, że nie patrzą na te trudności z dość szerokiej perspektywy. A poszerzenie perspektywy osobistej, będące jednym z naczelnych celów Zeszytu Indywidualnego Bilans–Balans, wymaga czasu i wysiłku.

8. O czym należy wiedzieć, stosując Zeszyt Indywidualny Bilans–Balans?

Indywidualny Zeszyt Bilans-Balans bazuje na wielu różnorodnych źródłach wiedzy, wykorzystuje także doświadczenia zyskane w trakcie realizacji projektu Innowacyjne wykorzystanie coachingu do wspierania równowagi praca–rodzina. Dla lepszego zrozumienia zastosowanych ćwiczeń, ich metodologii poniżej zamieszczona została literatura, która będzie pomocna przy pracy z Zeszytem.

Literatura:

  1. Blum R., Psychologia pozytywna w praktyce, Warszawa 2009.
  2. De Bono E., Kurs myślenia, Łódź 2008.
  3. Carr A., Psychologia pozytywna, Poznań 2009.
  4. Greenstone J. L., Leviton S. C., Interwencja kryzysowa, Gdańsk 2006.
  5. James R.K., Gilliland B.E., Strategie interwencji kryzysowej, Warszawa 2009.
  6. Simon S. B., Hawley R. C., Britton D. D., Krystalizacja wartości. Ćwiczenia pisemne dla rozwoju osobowego, tłum. P. Kwieciński, Toruń 1992.
  7. Stemplewska-Żakowicz K., Diagnoza psychologiczna. Diagnozowanie jako kompetencja profesjonalna, Gdańsk 2009.
  8. Tematyka godzenia życia zawodowego i rodzinnego w przygotowaniu zawodowym doradców zawodowych i HR oraz jego wskaźniki, Raport z badań na materiałach zastanych, przygotowany przez Studio Badań Marketingowych Profile – Partnera 1 w projekcie Innowacyjne wykorzystanie coachingu do wspierania równowagi praca–rodzina, Program Operacyjny Kapitał Ludzki, Priorytet 6.1.1. Zadanie 2.1, Badania Moduł I, Kraków 2011.
  9. Ziemska M., Kwak A., Kwestionariusz do Badania Postaw Rodzicielskich, Warszawa 1981.

Przewodnik po narzędziu Zeszyt Indywidualny Bilans Balans

Każda część zeszytu Bilans–Balans zawiera kilka ćwiczeń, z których każde stanowi zamkniętą całość i nies jest bezpośrednio połączone z pozostałymi. Czasami kolejność zadań wiąże się ze wzrastającym poziomem trudności, dlatego też przydatne jest wykonywanie zadań po kolei.

CZĘŚĆ I – MOJA OSOBA

Zadanie 1 – Moje podstawowe dane to opis rodzica (osoby badanej) oraz jej deklaracje dotyczące kluczowych kwestii: chęci pracy zawodowej, zadowolenia ze sposobu utrzymywania się, osobistego spostrzegania i identyfikowania problemów w swoim życiu. Odpowiedzi na te kwestie skłaniają rodzica do deklaracji, które potem – być może przy wsparciu specjalisty/specjalistki coachingu godzenia życia zawodowego i rodzinnego – skonfrontuje z wynikami kolejnych zadań i propozycjami rozwiązań swojego problemu. Z perspektywy kryzysowej istotne jest, by osoba badana pod koniec zadania, własnymi słowami i dokonując indywidualnej oceny, sformułowała swój problem i opisała aktualny kryzys życiowy. Jej osobista perspektywa jest tu zasadnicza i nie powinna być wspierana przez specjalistę/specjalistkę. Dzięki temu, zarówno dla niej samej, jak i dla wspierających ją specjalistów, problem zostanie zdefiniowany w swej rozległości, konkretności i osobiście określanym dramatyzmie.

Przy pracy nad tym zadaniem przydatny będzie opis ćwiczenia stosowanego podczas pracy grupowej – Moje podstawowe dane.

Zadanie 2 – Mój portret kieruje uwagę rodzica z aktualnych problemów na autoprezentację. Zadanie to oparte jest na schemacie ćwiczenia Zalety–Wady–Interesujące zaproponowanego przez Edwarda de Bono1. W sposób zwięzły zdyscyplinowany rodzic koncentruje swoją uwagę na trzech wątkach, dzięki czemu zawieszane są na moment jego schematy i uprzedzenia. Objętość zadania (po dziesięć cech w każdym wątku) skłania rodzica, by wyszedł poza ogólniki, którymi się często posługuje i poszukał konkretów. Refleksja typu Zanotuj… w tym zadaniu narzuca formułowanym treściom pewien porządek, który ma pomóc rodzicowi spojrzeć na siebie inaczej.

Przy pracy nad tym zadaniem przydatny będzie opis ćwiczenia stosowanego podczas pracy grupowej – Mój portret.

Zadanie 3 – Moje autorytety ma na celu identyfikację wpływów, jakim podlega rodzic. Ćwiczenie pomaga uzmysłowić sobie, że ważne dla nas osoby kierują częściowo naszymi wyborami, dostarczają wzorów postępowania i są nośnikami ważnych dla nas cech. Pomysł na ćwiczenie zaczerpnięto ze zbioru ćwiczeń amerykańskich autorów dotyczącego pisemnej metody rozwijania osobowości – Simona, Hawley’a i Brittona2. Zadanie to umożliwia ocenę uzależnienia od innych osób, ulegania cudzym wpływom, własnej podległości i uznawania autorytetów.

Przy pracy nad tym zadaniem przydatny będzie opis ćwiczenia stosowanego podczas pracy grupowej – Moje autorytety.

Zadanie 4 – Mój potencjał to bilans sprawności rodzica. Instrukcja poleca grupować zapisane umiejętności i szukać w nich elementów wspólnych. Rozmiar zadania – aż 30 umiejętności – skłania rodzica do wyjścia poza najczęściej używane treści, jednocześnie ukazując mu/jej (i ewentualnie osobie postronnej) perspektywę, w jakiej najczęściej rodzic spostrzega sam siebie.

Przy pracy nad tym zadaniem przydatny będzie opis ćwiczenia stosowanego podczas pracy grupowej – Mój potencjał.

Zadanie 5 – Moje oparcie porządkuje świadomość zasobów zewnętrznych rodzica. Zadanie to zmusza osobę badaną do poszukania potencjalnych kierunków, z których czerpać może potrzebną pomoc. Szczególnie cenne wnioski z tego zadania płyną dla osób, które nie umieją poszukiwać pomocy i są raczej typem dawcy niż biorcy. Także sam fakt, że możliwości pomocy są wskazane i nazwane, działa wspierająco. Rodzic nie musi z nich w przyszłości skorzystać, lecz działa na niego/nią sama świadomość istnienia tych możliwości.

Przy pracy nad tym zadaniem przydatny będzie opis ćwiczenia stosowanego podczas pracy grupowej – Moje oparcie.

CZĘŚĆ II - MOJE WARTOŚCI

Zadanie 1 – Moje priorytety oparte jest na ćwiczeniu z metody krystalizacji wartości3. Z 20 opisanych sytuacji osoba badana wybiera kluczowe dla siebie. Mówienie o wartościach językiem konkretnych sytuacji życiowych ma unaocznić rodzicowi, co liczy się dla niego/niej bardziej, a co mniej. Po raz kolejny ćwiczenie skłania rodzica do wyjścia poza ogólniki i lakoniczne deklaracje.

Przy pracy nad tym zadaniem przydatny będzie opis ćwiczenia stosowanego podczas pracy grupowej – Moje priorytety.

Zadanie 2 – Siedem pytań jest być może najtrudniejszym zadaniem w zeszycie. Składa się z pytań, które są ogólne i wymagają zastanowienia. Pytania te, opisujące siedem punktów wartościowania4, pozwalają zgłębić i wyklarować wartości jednostki, a także zastanowić się, czy wartości te towarzyszą jednostce na co dzień, czy też funkcjonują jedynie w deklaracjach i w oderwaniu od codziennych działań.

Przy pracy nad tym zadaniem przydatny będzie opis ćwiczenia stosowanego podczas pracy grupowej – Siedem pytań.

Zadanie 3 – Moja piramida również skłania rodzica do pracy na wysokim poziomie abstrakcji. Zadanie to oparte jest teoretycznie na idei psychologii pozytywnej5, wskazującej zasadnicze kwestie, od których obecności w życiu każdego człowieka zależy jego dobrostan. Technicznie, zadanie jest proste w wykonaniu, osoba badana odnotowuje symbole na piramidzie, jednak podjęcie decyzji, gdzie co umieścić może wymagać długiego zastanowienia. Ćwiczenie to jest też dobrym wyjściem do pogłębienia refleksji poprzez rozmowę, którą prowadzi specjalista/specjalistka. Proste pytania typu: Jakie twoje zachowania pokazują, że (np.) odwaga życiowa to ważny element twojego życia? mogą pomóc w realizacji zadania oraz stworzyć dobre warunki do autorefleksji.

Przy pracy nad tym zadaniem przydatny będzie opis ćwiczenia stosowanego podczas pracy grupowej – Moja piramida.

CZĘŚĆ III – MOJA RODZINA

Zadanie 1 – Mój pogląd na rodzinę to minitest jednokrotnego wyboru, który kwalifikuje deklaracje rodzica do jednej z trzech postaw i wskazuje, czy jego/jej aktualna postawa będzie sprzyjać godzeniu pracy i rodziny czy też nie. Dzięki prostej konstrukcji testu (dana pozycja odpowiedzi zawsze związana jest z daną postawą), rodzic ma wgląd w jakości składające się na dwie inne, odrzucone przez siebie postawy.

Przy pracy nad tym zadaniem przydatny będzie opis ćwiczenia stosowanego podczas pracy grupowej – Mój pogląd na rodzinę.

Zadanie 2 – Podział obowiązków w mojej rodzinie jest bilansem prac domowych wykonywanych przez członków i członkinie rodziny oraz innych dorosłych. Wykonanie zadania ma zwrócić uwagę osoby badanej na różne czynności domowe, nie tylko te, które sama wykonuje. Nie chodzi o to, by sugerować wnioski o równym liczbowo podziale obowiązków, lecz o zwrócenie uwagi na sposób podziału obowiązków i zidentyfikowanie zadań nieuświadamianych dotąd przez rodzica. Wykonanie tego zadania ma na celu ułatwienie klientowi/klientce przyszłej realizacji ćwiczeń zmierzających do rozwiązania problemów godzenia obowiązków rodzinnych i zawodowych, np. opartych na określeniu czasu poświęcanego danym czynnościom.

Przy pracy nad tym zadaniem przydatny będzie opis ćwiczenia stosowanego podczas pracy grupowej – Podział obowiązków w mojej rodzinie.

Zadanie 3 – Standardy mojego domu skupia się na zdefiniowaniu zasad prowadzenia domu. Chodzi o określenie przez rodzica kwestii takich jak: częstotliwość odkurzania, czy prasuje się każde pranie, jak często się gotuje i jaki posiłek, kiedy wychodzi się z całą rodziną itp. Standard stanowi zwięzły opis czynności i wskazanie pory lub określenie częstotliwości ich wykonania. Jak pokazuje doświadczenie pracy z rodzicami powracającymi na rynek pracy, możliwość zmiany i elastycznego dostosowania się do nowej sytuacji zależy także od definicji standardów własnego domu. Bywają one bardzo sztywno zdefiniowane, narzucone, inaczej określane przez partnerów – słowem, stanowią często podstawową barierę dostosowania się.

Przy pracy nad tym zadaniem przydatny będzie opis ćwiczenia stosowanego podczas pracy grupowej – Standardy mojego domu.

Zadanie 4 – Jestem rodzicem opiera się na teorii Kwestionariusza do Badania Postaw Rodzicielskich M. Ziemskiej i A. Kwak6. Założeniem tego testu jest obserwacja, że na wychowanie dzieci, oprócz uczuć żywionych do nich przez rodziców, silnie oddziałują także postawy rodziców oraz ich poglądy na wychowanie. Cztery podstawowe wymiary testu to: nadmierna koncentracja uczuciowa na dziecku, nadmierny dystans w kontakcie z dzieckiem, górowanie nad dzieckiem, bezradność wobec dziecka i jego wychowania. Zadanie rodzica polega na zastanowieniu się, która z tych postaw najczęściej uwidacznia się w jego zachowaniach wychowawczych. Ćwiczenie to ma być sygnałem do refleksji i pytania, czy w sferze postaw rodzicielskich może tkwić problem, który ma wpływ na jakość godzenia pracy i obowiązków rodzinnych.

Przy pracy nad tym zadaniem przydatny będzie opis ćwiczenia stosowanego podczas pracy grupowej – Jestem rodzicem.

CZĘŚĆ IV – MOJA PRACA

Ta część Zeszytu dotyczy zarówno miejsca pracy, jak i rodzica w roli pracownika/pracownicy.

Zadanie 1 – Moje miejsce pracy dotyczy aktualnego albo potencjalnego miejsca pracy (instytucji, w której rodzic stara się o zatrudnienie). Na podstawie zdobytej wiedzy o firmie (instrukcja w zadaniu sugeruje sposoby zdobycia tej wiedzy), osoba badana sama ocenia elastyczność firmy, rozumianą jako dogodne warunki do godzenia obowiązków zawodowych i rodzinnych. Zestaw wskaźników tego ćwiczenia pochodzi głównie z raportu poszukiwawczego, stanowiącego pierwszy etap badań projektowych7.

Przy pracy nad tym zadaniem przydatny będzie opis ćwiczenia stosowanego podczas pracy grupowej – Moje miejsce pracy.

Zadanie 2 – Jestem pracownikiem/pracownicą to minikwestionariusz samooceny rodzica w roli pracownika/pracownicy. Bada on świadomość rodzica w różnych sferach: potrzeb finansowych rodziny, możliwości opieki nad dziećmi, indywidualnej odporności na trudności, stopnia samozorganizowania, zdrowia, motywacji do pracy, kompetencji interpersonalnych, umiejętności cywilizacyjnych (znajomość języka obcego, obsługi komputera), stosunku do rodzicielstwa i rodziny.

Przy pracy nad tym zadaniem przydatny będzie opis ćwiczenia stosowanego podczas pracy grupowej – Jestem pracownikiem/pracownicą.

CZĘŚĆ V – MOJE WNIOSKI

Ostatnia część narzędzia Bilans–Balans to Moje wnioski. Są to zadania, z którymi rodzic prawdopodobnie spotka się także później. Stanowią bowiem wstępny krok do narzędzi zmiany, którymi posługiwać się mogą specjaliści coachingu godzenia życia zawodowego i rodzinnego. Powtarzanie czynności formułowania wniosków jest zabiegiem dobrze wpływającym na uczenie się i samopoznanie, warto więc stworzyć rodzicowi dodatkową do tego okazję. Moje wnioski to proste podsumowanie wcześniej dokonanych refleksji i osiągniętych spostrzeżeń. Ważnym końcowym zabiegiem jest próba wizualizacji pozytywnej zmiany, jaką jest obraz słońca, które zostanie odkryte zza chmur niosących zmiany w życiu rodzica. Takie symboliczne zakończenie wysiłku autorefleksji umożliwia lepsze zapamiętanie jej głównych wyników.

  1. E. De Bono, Kurs myślenia, Wydawnictwo JK, Łódź 2008
  2. S. B. Simon, R. C. Hawley, D. D. Britton, Krystalizacja wartości, Toruń 1992, s. 38.
  3. Tamże, s. 29.
  4. Tamże, s. 64.
  5. R. Blum, Psychologia pozytywna w praktyce, Warszawa 2009.
  6. M. Ziemska, A. Kwak, Kwestionariusz do Badania Postaw Rodzicielskich, Warszawa 1981.
  7. Tematyka godzenia życia zawodowego i rodzinnego w przygotowaniu zawodowym doradców zawodowych i HR oraz jego wskaźniki, Raport z badań na materiałach zastanych, przygotowany przez Studio Badań Marketingowych Profile – partnera 1 w projekcie Innowacyjne wykorzystanie coachingu do wspierania równowagi praca–rodzina, Program Operacyjny Kapitał Ludzki, Priorytet 6.1.1. Zadanie 2.1, Kraków 2011.

Zeszyt Indywidualny Bilans-Balans